शनिवार, १४ जानेवारी, २०१७

सुनांच्या बोलण्यावर बंदी


     आपल्या देशातच नव्हे तर संपूर्ण जगात महिलांवर अनेक प्रकारची बंधने लादण्यात आली आहेत.काही समाज,संस्कृतींमध्ये तर ही बंधने मोठी कठोर आहेत. अशा प्रकाराने घरातल्या महिलांना दुय्यम स्थान देण्याचाच प्रयत्न आहे.त्यातल्या त्यात घरातल्या सुनेवर हा हक्क मोठया प्रमाणात गाजवला जातो. साहजिकच सासू-सासर्याला सुना आधीच घाबरतात. सासरी गेलेल्या मुलीला काही शब्द आपल्या नेहमीच्या बोलण्यातून वगळावे लागतात. म्हणजे ते घशातच घातले जातात. सध्या झी मराठीवर काहे दिया परदेश ही मालिका सुरू आहे.ती प्रचंड गाजते आहे,यात गौरीच्या बोलण्यावर निर्बंध घातल्याचे आपण पाहात आहोत. नवर्याचे,दिराचे आपल्या तोंडून नाव घ्यायचे नाही, असा दंडक तिला घालण्यात आला आहे. अशाच प्रथा,परंपरा आपल्या देशासह संपूर्ण जगातल्या देशांमध्ये,प्रांतांमध्ये आपल्याला पाहायला मिळतात. घरच्या सुनेने हा निर्बंध मोडला तर त्याची शिक्षादेखील तिलाच भोगावी लागते.सासू-सासर्यांसमोर काय बोलावे,काय बोलू नये, यासाठी तिला मोठे सतर्क राहावे लागते.
     आफ्रिकेतल्या काही भागांमध्ये,ऑस्ट्रेलिया आणि भारतात काही समुदयांमध्ये सुनांकडून बोलल्या जाणार्या काही शब्दांना निर्बंध घालण्यात आला आहे. काही समाजामध्ये सुना आपल्या सासू-सासर्यांशी थेट संवाद साधू शकत नाहीत.इथियोपियामध्ये कंबाटा भाषी महिलांना बल्लिशशाचे पालन करावे लागते. म्हणजे त्या महिलांना आपल्या सासू-सासर्याच्या नावाचे अद्याक्षर ज्या शब्दाने सुरू होते, त्या शब्दांना बोलताना कात्री लावावी लागते. नावाचे अद्याक्षर असलेले शब्द वगळून किंवा त्याचा पर्यायी वाचक शब्द वापरून सुनांना घरीदारी बोलावे लागते.यामुळे साहजिक स्त्रियांना बोलताना अडचणी निर्माण होतात, मात्र त्याला नाईलाज असतो. नंतर त्यांना त्याची सवय लागून जाते. अशा शब्दांच्या पर्यायी शब्दांवर अधिक जोर दिला जातो. उदाहरणादाखल सांगायचे झाले तर बैल हा शब्द टाळून त्याऐवजी जनावर,जो नांगर चालवतो बोलावे लागेल.
     दक्षिण अफ्रिकेतील बंटू,खोसा आणि जुलू भाषा बोलणार्या महिलांना आपल्या सासर्याचे नाव घ्यायल्या बंदी आहेच,पण सासर्याच्या नावाशी मिळते-जुळते शब्द आहेत, अशा शंब्दांचे  उच्चारणदेखील निषिद्ध आहे.भारताल्या काही भागांमध्ये सासर्याच्या नावाच्या अद्याक्षरांनी सुरू होणार्या आणि त्याच्याशी मिळत्या-जुळत्या शब्दांना बंदी आहे.ऑस्ट्रेलियामध्येदेखील काही भाषांमध्ये सासरी सुनांद्वारा बोलल्या जाणार्या काही शब्दांना बंदी होती, मात्र काळौघात या प्रदेशांमध्यील प्रथा लुप्त झाल्या आहेत.मात्र पश्चिमी मरुस्थल प्रदेशात यावर अजूनही अंमल होतो आहे.येले विद्यापीठाचे भाषावैज्ञानिक प्रा.क्लेरे बाउर्न सांगतात की, अशा प्रकारांचे पालन करण्याबाबत महिलांवरच अधिक दबाव आणला जातो. पुरुषांवर अशाप्रकारचे कुठलेच निर्बंध नाहीत. पूर्वोत्तर क्वीसलँडच्या डेरिबल भाषेमध्ये पाण्याला बाना असा शब्द आहे.परंतु, त्याच्याबदली ज्युजामा हा शब्द महिला वापरतात. याचं काय कारण असावं?समाजवैज्ञानिक आणि भाषातज्ज्ञ यांच्या मतानुसार सुनांना दुय्यम ठरवण्याचाच प्रकार आहे. यासाठीच अशा प्रथा पाडण्यात आल्या. शिवाय सून आणि सासर्यामध्ये अंतर राखलं जावं, हाही मुद्दा विचारात घेतला आहे.

शुक्रवार, १३ जानेवारी, २०१७

अपारंपारिक ऊर्जेची निर्मिती आणि वापर वाढायला हवा



     पेट्रोल-डिझेलच्या किंमती कमी होण्यापेक्षा वाढतच आहेत.पाऊसमान होत चालल्याने जलविद्युत निर्मितीवर मर्यादा पडत आहेत. औष्णिक विद्युत प्रकल्पांसाठी लागणारा कच्चा माल म्हणजेच कोळसा वैगेरे यांचे साठे संपत चालले आहेत.शिवाय यातून प्रदूषणही वाढत आहे. त्यामुळे साहजिकच पर्यायी ऊर्जा साधनांकडे आवश्यक ठरले आहे. पारंपारिक ऊर्जेची मर्यादा पाहता भविष्यात सौर ऊर्जेसारखे स्त्रोतांचा वापर मोठ्या प्रमाणात आणण्याशिवाय पर्याय राहिला नाही.
     क्रूड तेल,कोळसा यांच्या ज्वलनाने प्रदूषण वाढवून आपणच आपल्या पायावर धोंडा मारून घेत आहोत.शिवाय हे साठे आपल्याला फार काळ पुरणारे नाहीत.या सगळ्यांची कल्पना आपल्या सगळ्यांना असताना आणि समोर पर्याय उभे असतानाही आपण त्यांचा वापर अजून हवा तसा करताना दिसत नाही.सुदैवाने अन्य देशांपेक्षा सूर्यापासून आपल्या देशाला लख्ख आणि स्वच्छ प्रकाश मिळतो आहे, त्याचा लाभ अगदी मोठ्या प्रमाणात उठण्याची गरज आहे. सौर ऊर्जा प्रकार आपल्यासाठी उत्तम पर्याय आहे.
     शासकीय कार्यालये. शाळा, महाविद्यालये,खासगी संस्था, कंपन्या यांना सौर ऊर्जेची सक्ती करणे आवश्यक आहे, यामुळे मोठ्या प्रमाणात विजेची बचत होणार आहे. आणि ज्यांची आर्थिक परिस्थिती चांगली आहे, अशा कुटुंबांनादेखील सौर ऊर्जेची सक्ती देशासाठी हितकारक आहे.यासाठी या लोकांना सौर ऊर्जा संयंत्र खरेदी करण्यासाठी काही प्रमाणात सवलत द्यायला हवे आहे. घराच्या मोकळ्या गच्चीचा उपयोग करून घरातील वापरासाठी स्वत:च वीज उत्पादन करणे सौरफलकामुळे शक्य झाले आहे.
     अर्थात याला भांडवली खर्च अधिक असल्यामुळे लोक मागे सरत आहेत.मात्र उंचच्या उंच इमारती उभे करणारे,त्यावर विद्युत झगमगाट करून आपल्या श्रीमंतीचे प्रदर्शन करणारे आपल्या देशात कमी नाहीत.चकचकीत इमारतीत राहणार्यांना पैशाची अडचण भासत असेल, असे वाटत नाही. मात्र माशी शिंकते ती इच्छाशक्तीपुढे. इच्छाशक्तीच पार कोमेजून गेल्यामुळे देशाला तेलाच्या कच्च्या मालासाठी पैसे खर्चून दुसर्यांपुढे हात पसरावे लागत आहेत. आपल्या देशात अलिकडे मोठमोठे मॉल्स उभे राहत आहेत.मोठमोठी अलिशान इमारती, कार्यालये बांधली जात आहेत.फर्म हाऊसचा नवा प्रकार अस्तित्वात आला आहे. त्यामुळे काचेच्या तावदानाबरोबरच सौर फलके बसवणे फायद्याचे ठरणार आहे. सौरफलकाचा निळसर रंग, त्यावर असलेली धातूची जाळी यामुळे उलट इमारतींची शोभा वाढणार आहे. यात काही अडचण भासत असली तरी बांधकाम डिझायनर आपल्या कामाला येतील.
     सरकारी किंवा खासगी कार्यालये, औद्योगिक कंपन्या, बँका अशा दिवसभर चालणार्या संस्थांवर स्वत: सौर ऊर्जा तयार करून तीच वापरण्याचे बंधन टाकायले हवे. बांधकाम तज्ज्ञ, वास्तूविशारद यामंडळींनी गृहनिर्माणाची कामे घेत अस्ताना नकाशा बनवण्याच्या वेळेला घराची जागा,रस्ते, टेरेस आदींची रचना करताना सौर ऊर्जा संयंत्रण बसवण्याचा विचार करायला हवा. व्यक्तिगत किंवा सामूहिकरित्या सौर विद्युत उपकरणे खरेदी करताना शासनाने एकूण किंमतीच्या काही टक्के सूट अथवा अनुदान द्यायला सुरुवात केली आहे, मात्र त्यात आणखी वाढ अपेक्षित आहे.त्यामुळे नवमध्यम वर्ग किंवा सामान्य माणसाला इच्छा असेल तर यात गुंतवणूक करणे, शक्य होणार आहे.क्रूड तेलाच्या आयातीवर आपली परकीय गंगाजळी उधळण्यापेक्षा अपारंपारिक ऊर्जा स्त्रोतावर खर्च केल्यास त्यातून देशालाच अधिक लाभ होणार आहे. पण यामुळे भविष्यात फार मोठी बचत होणार आहे.सरकारने आणि या देशात राहणार्या सर्वच नागरिकांनी स्वत:च्या पायातले पाहण्याच्या वृत्तीला तिलांजली देऊन दूरदृष्टीचा विचार करायला शिकले पाहिजे. पवन ऊर्जा,समुद्रापासून विद्युतनिर्मिती,लघवीपासून विद्युत निर्मिती,पतंगापासून ऊर्जा निर्मितीला प्रोत्साहन देऊन अपारंपारिक ऊर्जेचा वापर वाढवला पाहिजे.                                   
                                                                                              

(बालकथा) ढोंगी साधू


     राजा कृष्णदेवराय साधू-संतांचा मोठा आदर करायचा. त्यांना राज्यात आश्रय मिळायचा. भोजन आणि वस्त्रेदेखील मिळायची. हे पाहून निरुद्योगी, ऐतखाऊ माणसे साधू बनली होती. राजाच्या जीवावर मौजमजा करत होती.
    याचा परिणाम असा झाला की, साधू-संतांवरचा खर्च वाढला.राजा काळजीत पडला.राजाने हा विषय राजदरबारात मांडला.दरबारी म्हणाले, ‘ महाराज, नकली साधूंना राज्यातून हाकलून लावल्यास खर्च आटोक्यात येईल.
‘असली-नकली साधू-संत कसे ओळखायचे?’ राजाचा प्रतिसवाल.
तेनालीरामला नेहमीच दातांत धरून बसलेल्या दरबारी मंडळींनी या कामी तेनालीरामची नियुक्ती करण्याची शिफारस केली.राजाने तेनालीरामवर ही कामगिरी सोपवली.
तेनालीरामने राज्यातल्या साधूंची शिरगणती केली.मग राज्यात दवंडी पिटवली,‘ राज्यातल्या प्रत्येक साधूच्या गळ्यात राजाची प्रतिमा असली पाहिजे. ज्याच्या गळ्यात राजाचा फोटो असणार नाही, त्याला भोजन मिळणार नाही. वस्त्रे मिळणार नाहीत.
दुसर्या दिवशी भोजनाला आलेल्या साधूंच्या गळ्यात राजाची प्रतिमा दिसली.तेनालीरामने साधूंची गिणती केली.गिणतीनुसार बारा साधू कमी होते.
तेनालीरामने शिपाई पाठवून त्या बारा जणांना बोलावून घेतले.साधू आल्यावर त्यांना तेनालीरामने विचारले, ‘आपण भोजनाला का नाही आलात?
आम्ही परमेश्वराचे भक्त आहोत. आमच्या ध्यानी-मनी फक्त परमेश्वर आहे. मग आम्ही आमच्या गळ्यात राजाचा फोटो का लटकवावा? अशा घमेंडी राजाच्या अन्नाचा एक कणदेखील आम्हाला निषिद्ध आहे. पाप आहे,’ साधू म्हणाले.
तेनालीरामने त्या साधूंना राजाकडे नेले. तो राजाला म्हणाला, ‘महाराज, खरे साधू हे आहेत.
मग त्याने सगळी हकिकत राजाला ऐकवली. राजाने बारा साधूंचा आदर-सत्कार केला. आणि बाकीच्या नकली साधूंना राज्याबाहेर हाकलून लावले. तेनालीरामची तोंडभरून स्तुती केली.
यानंतर मात्र निरुद्योगी लोकांनी साधू बनण्याची हिम्मत कधी केली नाही.
                                                                                                                                           -मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत
पत्ता-संभाजी चौक, के.एम.हायस्कूलच्या पाठीमागे,जत ता.जत जि.सांगली 416404




मुबलक आणि शुद्ध पाणीपुरवठा शक्य आहे का?


      महाराष्ट्रात शहरात होणारा किंवा गावाला होणारा पाणीपुरवठा पूर्णपणे विस्कळीत झाला आहे. त्याला काळवेळ तर राहिलाच नाही, पण तो पुरेसाही होत नाही.शुद्धतेबाबत तर ठणाणा आहेच. साहजिकच जाईल तिकडे पाण्याच्या नावाने शंख मारल्याचे आपल्याला ऐकू येते. का पाण्याचा प्रवास दिवसेंदिवस बिकट होत चालला असून पुढच्या काळात नागरिकांच्या पुढ्यात काय वाढून ठेवले आहे, याचा विचार करता सगळा अंध:कार दिसतो आहे.पाण्याचा मुबलक पुरवठा होण्यासाठी सर्वच स्तरावर प्रयत्न होण्याची गरज आहे. राज्यकर्त्यांनी हा प्रश्न फार गांभिर्याने घ्यायची गरज आहे.
     गेल्या पंधरा-वीस वर्षातल्या कालावधीतला आढावा घेतला तर आपल्या चिंताजनक वाटणारं भविष्य लक्षात येणार आहे. सरकारने यात काहीच केलं नाही, हे मोठं दुर्दैव आहे.पूर्वी  ज्या गावाची लोकसंख्या कमी होती व जिथे नळयोजना होत्या, त्या गावात पूर्वी दोन वेळा पाणी यायचे. परंतु लोकसंख्या वाढेल तसे हळूहळू दिवसातून एक वेळा, नंतर एका दिवसाआड असे पाणीपुरवठ्याचे प्रमाण वरचेवर कमी कमी होत गेलेले आहे. शहरात तर पाणीपुरवठयाची ही समस्या गंभीर बनली. दररोज पाणीपुरवठा होणे, हे ब-याच गावांसाठी चैनीची गोष्ट झाली आहे. कारण महाराष्ट्रातील बहुतेक मोठ्या शहरांमध्ये चार दिवसाआड, पाच दिवसाआड पाणीपुरवठा होत आहे. गेल्या उन्हाळ्यात लातूरसारख्या शहराला तर मिरजेतून रेल्वेने पाणी पुरवठा करण्यात आला. उन्हाळ्याच्या काळात बहुतांश गावांना टँकरने पाणी पुरवठा हा त्यांच्यासाठी पाचवीलाच पुजला आहे. दरवर्षी राजकर्त्यांकडून कायमस्वरुपी पाणी पुरवठा करण्याचे आश्वासन दिले जाते. पण ते शेवटी आश्वासनच ठरते.
     आपण एक बाब लक्षात घेऊ या. शहरांना, गावांना होणारा पाणीपुरवठा पुढे पुढे कमी कमी होत आला आहे. असं झालं का पहा, चार-पाच वर्षे उलटली आहेत आणि आठवड्यातून दोन वेळा होनारा पाणीपुरवठा चार-पाचवर आला आहे. असं कुठल्याच गावात किंवा शहरात घडलेलं नाही. उलट आठवड्यातून दोन वेळा होणारा पाणी पुरवठा एकवर आला आहे. त्यामुळे आगामी काळात या शहरांच काय होणार, असा प्रश्न पडतो, तेव्हा भीती व्हायला होतं. आज ग्रामपंचायत, नगरपरिषर, नगरपालिका किंवा महापालिका आठवड्यातून दोन किंवा तीन वेळा का होईना नाममात्र फी आकारून पाणी पुरवठा करतं, मात्र त्याच गावात रोज पाणी विकत घेण्याची संख्या मोठी आहे. तीन ते पाच रुपये घागर असे पाणी विकत घेतलं जातं. का धंदा मोठा तेजीत चालला आहे. नागरिकांचा आमदनीतला बराच पैसा नुसता पाण्यावर चालला आहे. हा खर्च होतोय तो शुद्ध पाण्यासाठी! ग्रा.पं.किंवा नगरपालिका पाणीपुरवठा करतात. तो शुद्ध स्वरुपाचा आहे, असे कुठेच म्हटले जात नाही. आणि माणसाला जे काही आजार होतात, त्यातले बहुतांश आजार पाण्यामुळे होतात. यामुळे ही भीती लोकांमध्ये बसल्याने माणसे शुद्ध पाण्यासाठी पाण्याचासारखा पैसा खर्च करून स्वत:चीच फसवणूक करून घेत आहेत.
     एक लीट्ररपासून वीस लीटर, पन्नास लीटरपर्यंतचे शुद्ध पाण्याचे जार बाजारात उपलब्ध आहेत. लोक त्याची खरेदी करत आहेत. पण ते पाणी शुद्ध असते, याची त्यांना गॅरंटी आहे, असा सवाल उपस्थित होतो. काही सामाजिक संस्थांनी अशा पाण्याच्या चाचण्या केल्या आहेत, त्यावरून पॅकबंद मिळणारे पाणी शुद्ध आहे, अशा म्हणण्याला तडा गेल्याचे जाणवले आहे. शासकीय पातळीवर लोकांची ही जी फसवणूक होत आहे, त्याबाबतीत उदासिनताच आहे. त्यामुळे शुद्ध पाण्याबाबत खूप मोठा प्रश्न निर्माण झाला आहे. यावर सरकारी नियंत्रण असण्याची गरज आहे.
ठिकठिकाणच्या ग्रामपंचायती, नगरपालिका किंवा महापालिकांकडून भरपूर पाणीपुरवठा तर केला जात नाहीच; पण जे पाणी पुरवले जाते ते निदान शुद्ध तरी असावे, अशी माफक अपेक्षा लोकांची आहे. पण तीही पूर्ण होत नाही. अर्थात अशावेळी नगरपालिकांना सगळे पाणी शुद्ध करता येत नाही ही वस्तुस्थिती आहे, मात्र तसे करता येत नसेल, तर दोन प्रकारचा पाणीपुरवठा केला जावा, अशी एक कल्पना अनेक तज्ज्ञ वरचेवर मांडत असतात. धुण्या-भांड्यांसाठी, आंघोळीसाठी जे पाणी दिले जाते ते पाणी शुद्ध करण्याची तशी गरज नाही. पण जनतेला पिण्याचे शुद्ध पाणी मिळायला हवेच, याबाबत दुमत असण्याचे कारण नाही. कर्नाटकातील काही खेड्यांमधून फक्त पिण्याचे पाणी अधिक शुद्ध स्वरूपात देण्याची एक योजना राबवली जात आहे. ही योजना त्यांनी अगदी खेड्यापाड्यात पोहचवली आहे. तिला यशही मिळाले. त्या योजनेमध्ये गावामध्ये मोठे फिल्टर बसवले जातात आणि नागरिकांना पिण्याचे फिल्टर्ड पाणी जे बाजारात 15 रुपयांना एक बाटली या दरात मिळते, ते दोन रुपयांना 20 लिटर या दराने पुरवले जात आहे. सकाळी उठल्याबरोबर लोक दोन रुपयांचे नाणे या यंत्रात टाकतात आणि त्यांना 20 लिटर पाणी मिळते. अशा प्रकारच्या योजना महाराष्ट्रातही राबवल्या गेल्या पाहिजेत. त्यामुळे शुद्ध पाण्यासाठी लोकांना जो मोठा खर्च करावा लागत आहे, तो वाचतोच. शिवाय पाण्यामुळे होणार्या आजारांनाही पायबंद घातला जाते. महाराष्ट्रातल्या इचलकरंजीसारख्या शहरांमध्ये सामाजिक संस्थांच्या माध्यमातून, स्थानिक स्वराज्य संस्थांकडून अशा शुद्ध पाण्याची व्यवस्था करण्यात आली आहे. येत आहे. पण यासाठी अधिक प्रंमाणात स्थानिक स्वराज्य संस्था, शासन यांनी जबाबदारी उचलली पाहिजे. अशक्य असे काहीच नाही, फक्त इच्छशक्तीची आवश्यकता आहे.





रविवार, ८ जानेवारी, २०१७

रस्ते अपघात प्रलयांपेक्षा भयंकर


जगभरात वर्षाला साडेबारा लाख लोक रस्ते अपघातात मरण पावतात.जखमींचा आकडा त्यापेक्षा कित्येक पटींनी जास्त आहे. या जगाने दोन महायुद्धे पाहिली.सुनामी,भुकंपासारखे मोठे प्रलय पाहिले,पण अपघातातील बळींची संख्या ही या प्रलयांपेक्षा कितीतरी पटीने जास्त आहे. त्यामुळे रस्ते सुरक्षा ही काळाची गरज आहे. रस्ता अपघातांच्या आकडेवारीवर नजर टाकल्यावर आपल्या लक्षात ये ईल की, या अपघातातील बळींमध्ये तरुणांची संख्या मोठी आहे. ही मोठी दुर्दैवाची बाब आहे. 15 ते 28 या वयोगटातील बळींची संख्या आपली चिंता वाढवणारी आहे. दरवर्षीच्या एकूण रस्ते अपघातापैकी 15 ते 44 या वयांतल्या व्यक्ती मरण पावण्याचे प्रमाण 72 टक्के आहे. करायला-सावरायला आलेली ही पिढी अशी रस्ते अपघातांची बळी ठरत असल्याने कुटुंब,समाज आणि देशाचे मोठे नुकसान करणारे आहे. स्वत:ची कर्तबगारी दाखवण्याचे,भरभराट करण्याचे,देशाच्या प्रगतीत योगदान देण्याचे हे वय असते. ही एक प्रकारे राष्ट्रीय हानीच म्हणायला हवी.हे टाळण्यासाठी व्यापक प्रमाणात जनजागृती करण्याची गरज आहे. दरवर्षी जानेवारी महिन्यात राज्य महामार्ग पोलिस दलाकडून रस्ता अभियान राबवण्यात येते.मात्र यात फारसा दम नसतो. कुठे तरी औपचारिक कार्यक्रम उरकले जातात. ग्रामीण भागात तर याचा मागमूसच नसतो. त्यामुळे या रस्ता अपघाताबाबत सर्व स्तरातून जागृतीचा उठाव झाला पाहिजे.लोकप्रतिनिधी,सामाजिक संस्था, शाळा-महाविद्यालय, अन्य शासकीय-खासगी कंपन्यांमधून याबाबत मोठ्या प्रमाणात जागृती व्हायला हवी आहे.
रस्त्यावर वाहन चालवताना सगळे व्यवधान समोर असले पाहिजे. आणि मुळात म्हणजे नशापान करून वाहन चालवू नये, यावर अधिक भर दिला पाहिजे. वेगावर नियंत्रण मिळवले की,संभाव्य अपघातातून  बर्याच गोष्टींना नियंत्रणात आणता येते.तरुण पिढी भन्नाट वेगाची दिवानी आहे.त्यांना त्यांच्या भावी कर्तबगारीची,भरभराटीची जाणीव व्हायला हवी आहे,त्यांना ती करून देण्यासाठी पोलिसांसह, शिक्षक-प्राध्यापक,वक्त्यांनी प्रयत्न केले पाहिजेत. कोणतीही गोष्ट शिकण्यासाठी ती शालेय स्तरापासूनच विद्यार्थ्यांत बिंबवली तर ते आयुष्यभर त्यांच्या लक्षात राहते. तिसाव्या किंवा चाळीसाव्या वर्षात नवीन काही शिकण्याची ऊर्मी त्यामानाने कमी झालेली असते.त्यामुळेच रस्ते सुरक्षा नियमांची माहिती देण्यापासून त्यांना प्रत्यक्ष फिल्डवर आणून प्रॅक्टिकल घेतले जायला हवे.
अपघातात अगदी लहानसहान चुकांमुळे होत असतात. पण त्यामुळे एखाद्याला प्राणाला मुकावे लागते.नेमक्या याच चुका टाळण्यासाठी जागृतीला महत्त्व आहे. हेल्मेट न घालणे,रस्ता ओलांडताना झेब्रा क्रॉसिंगचा वापर,नशापान करून गाडी चालवणे,सिग्नल तोडणे,अतिवेग,नजरेसमोर अपघातात झाल्यावर त्याकडे दुर्लक्ष करून पुढे जाणे,पोलिसांना मदत न करणे अशा अनेक बाबी वाहनचालक किंवा लोकांकडून घडतात. जागृती करतानाच पोलिसांनीही कायद्याची कसून अंमलबजावणी करायला हवी. त्याशिवाय वाट चुकलेला माणूस सरळ मार्गावर येणार नाही. चिरीमिरी किंवा वरिष्ठांच्या,पुढार्यांच्या दवाबाला बळी न पडता त्यांनी आपले कर्तव्य त्यांनी चोख बजावायला पाहिजे. कर्तव्यदक्ष कर्मचार्यांची सुरक्षितता वरिष्ठांनी जपली पाहिजे.
आणखी एक महत्त्वाचे म्हणजे पोलिसांकडे मनुष्यबळाची मोठी कमतरता आहे. वाहतूक मदत केंद्रांचा अभाव आहे.शासनाने याकडे लक्ष देऊन या भरती प्रक्रिया राबवली पाहिजे. सुसज्ज प्रशिक्षित मनुष्यबळ आणि मदत केंद्रांची संख्या वाढवली पाहिजे. वाहने उपलब्ध करून देतानाच पोलिसांपुढे आलेल्या अडचणींचा निपटारा केला पाहिजे. वाहनधारकांनीही आपली स्वत:ची काळजी घेतली पाहिजे. लवकर घरी जाण्याची घाई करण्यापेक्षा आपण सुरक्षित घरी जातोय की नाही, हे बघितले पाहिजे. आपली घरी कोणीतरी वाट पाहात आहे, हे कायम लक्षात ठेवले पाहिजे.

यशासाठी उत्साही प्रयत्नांची गरज




             बल्बचा अविष्कार ज्या महान शास्त्राज्ञाने लावला,त्या अल्वा एडिसन यांना 100 व्या प्रयत्नांत यश मिळालं होतं. 99 वेळा प्रयत्न करूनही अपयश आलं,तेव्हा त्यांच्या सहकार्यांनी त्यांना प्रयत्न सोडून देण्याचा सल्ला दिला.पण एडिसन यांनी त्याला साफ नकार देत आपले  प्रयत्न चालूच ठेवले. पहिल्या प्रयत्नाला जी मेहनत,जिद्द होती,उत्साह होता,तोच त्यांनी 100 व्या प्रयत्नाला ठेवला.एडिसन यांचं म्हणणं होतं कि, आपल्या सगळ्यांत सर्वात मोठी कमजोरी आहे,पटकन हार पत्करणं.वास्तविक,एडिसन यांच्या मनात अविष्काराप्रती प्रचंड उत्साह आणि स्वत:च्या यशावर जबरदस्त विश्वास होता. माझ्या कुठल्या तरी चुकीमुळे माझ्या प्रयत्नाला यश मिळालं नाही, असं त्यांचं म्हणणं पडलं. त्यांना विश्वास होता,आपल्या चुका सुधारून एक ना एक दिवस आपल्याला निश्चित यश मिळेल. यामुळेच मोठ्या संयमाने एका नंतर एक प्रयत्न त्यांनी सुरूच ठेवले. आणि शेवटी त्यांनी आपले यश गाठलेच.
     आपल्याला जे काम आवडतं, ते आपण अगदी आनंदानं, सहजतेनं करतो.पण जे काम आपल्याला आवडत नाही,ते करताना आपण टाळाटाळ करतो किंवा आपली पावले पुढे सरकत नाहीत. एकादेवेळी ते काम हातात घेतलेच तर त्यात चुका अधिक होतात. त्यामुले आपण शिक्षण व करिअरसाठी जे ध्येय निश्चित केले आहे,त्यासाठी त्यात रुची असणं महत्त्वाचं आहे. आणि उत्साहाबरोबरच प्रयत्नही महत्त्वाचा आहे.
     कित्येकदा आपले ध्येय मोठे असते. अशा वेळेला ते मिळवण्यासाठी आपल्याला आपल्या प्रयत्नांमागची इच्छाशक्ती वाढवण्याची गरज असते. सध्याच्या परिस्थितीत नेहमी एक किंवा दोन प्रयत्नातच आपली हिम्मत खचायला लागते. पुढे मग आपण प्रयत्न चालू ठेवण्याचे धैर्य राखू शकत नाही.पण एक लक्षात ठेवा, देशातल्या किंवा जगातल्या ज्या कोणी मोठ्या लोकांनी अडथळ्यांची किंवा पराभावाची पर्वा न करता निष्ठापूर्वक मोठ्या कष्टाने प्रयत्न चालू ठेवले.त्यांना पुढे एक ना एक दिवस यश हमखास मिळाले आहे. झारखंडच्या दशरथ मांझी यांना त्यांच्या पत्नीला उपचारासाठी वेळेत दवाखान्यात पोहोचवता आले नाही,तेव्हाच त्यांनी पहाड फोडून रस्ता बनविण्याचा निश्चय केला.यापुढे कोणावरही असा प्रसंग येणार नाही, अशी त्यामागे धारणा होती. ज्यावेळेला त्यांनी डोंगर पोखरायला सुरुवात केली, तेव्हा त्यांना सगळ्यांनी वेड्यात काढले. पण त्यांनी त्याची पर्वा केली नाही. गपचिप ते आपले काम करत राहिले. शेवटी 22 वर्षांनी त्यांना यश मिळाले, तेव्हा ते माऊंटन मॅन म्हणून ओळखले जाऊ लागले.
     कुठलेही लक्ष्य गाठण्यासाठी प्रयत्न करताना आपल्याकडून चुका झाल्या किंवा एखाद्या उणीवेमुळे आपल्याला पुढे सरकता आले नाही,तर अशा वेळेला थोडं थांबून घ्यावं. ज्या कारणाने आपण पुढे सरकत नाही,त्याचा शोध घ्यावा. कमजोरी शोधायला हवी. पहिल्याप्रथम ती कमजोरी दूर करण्याचा प्रयत्न करा.मगच आपल्या पुढच्या प्रयत्नाला लागा.
     तुम्ही एखाद्या परीक्षेची तयारी करत असाल किंवा नोकरी शोधत असाल अथवा एखाद्या कुठल्या प्रोजेक्टरवर काम करीत असाल, तेव्हा पहिल्या प्रथम त्यात उत्साह ठेवा.त्यामुळे तुम्ही स्वत:ला प्रेरित करत राहाल.  आपल्यासाठी कुठलेही लक्ष्य विश्चित करताना त्याच्यासाठी आपण स्वत:ला कसे तयार करणार आहात, याकडे अगोदर लक्ष द्या. कुठल्याही प्रकारचे यश फक्त स्वप्न पाहून मिळत नाही.तर त्याच्यासाठी योग्य दिशेने आणि योग्य प्रकारे पाऊल टाकत प्रयत्न करावे लागणार आहेत.
     मनात आनंद आणि उत्साह असेल तर आपल्या आवडीच्या लक्ष्यापर्यंतचा प्रवास केवळ सुकर होत नाही तर लक्ष्यदेखील सहजतेने आणि लवकर मिळते. त्यामुळे कुठल्याही प्रकारचे लक्ष्य गाठायचे असेल तर मनात उत्साहाचा,प्रयत्नांचा  दिवा पेटवला पाहिजे.