बुधवार, २९ मार्च, २०१७

बदला घ्यायचा तर आनंदाने घ्या

     आपल्या भारतीय संस्कृतीत सूड उगवणं किंवा बदला घेणं,याला वाईट मानलं जातं. काही जण याला आगीशी खेळणं म्हणतात,काहीजण याला दुसर्यांबरोबर स्वत:लाही जाळणं, असं समजतात.याने दाट जंगल पार करताना रस्ता चुकण्याची शक्यता असते. पण हे आपल्याला केव्हा कळते तर ज्यावेळेला आपण सुडाच्या भावनेत धुमसत काही पावले पुढे गेलेलो असतो.
     खरे तर आपण कित्येकदा कसलीही प्रतिक्रिया न देता पुढे जात असतो. पुढे कधीतरी समज येईल किंवा वाईट कर्माची फळं मिळतीलच, असे म्हणून पुढे जातो. पण नेहमीच सूड उगविण्याच्या भावनेला दाबून ठेवणं, अवघड असतं.शेक्सपिअर तर सुड उगवणेच्या भावनेला उगवत्या सूर्यासमान मानतात. होतंही असतं,जर कोणी नुकसान पोहचवत असेल,धोका देत असेल किंवा मग पुन्हा पुन्हा हल्ला करत असेल तर काहीतरी करायलाच हवं ना? काही न करणं,कित्येकदा षंड किंवा लाचार असल्याचा अनुभव देतं.पण काय गरज आहे,यातून स्वत:लाही नुकसान पोहचवायचं?स्व्त:ला का यात लोटायचं? स्वत:वर सुडेच्या भावनेला हावी होऊ द्यायचं नाही, हे लक्षात घेतलं पाहिजे. लोक काहीही  म्हणोत,त्याकडे लक्ष न देता पुढे गेले पाहिजे. आपल्या कृतीतून त्यांना दाखवायचं आहे,त्यामुळे न बोलता,व्यक्त न होता,बदला घेता आला पाहिजे.

     बदला घेताना आपल्याला खूप बरं वाटतं. पण हा आनंदाचा अनुभव मानसशास्त्रतज्ज्ञ क्षणिक बरोबरच मिथकही मानतात. क्लिनिकल सायकॉलॉजीच्या जाणकार आणि पीस ऑफ माइंड कॉलमच्या लेखिका कॅरेन हाल म्हणतात की, बेलगाम संताप आणि चुकीच्या प्रतिक्रियेच्या कारणामुळे आपण स्वत:चे किंवा दुसर्यांचे अधिक प्रमाणात नुकसान करतो. पण ज्यावेळेला नुकसान कारणांपेक्षा मोठे होते,तेव्हा बदला घेतल्याने होणारा त्यातला आनंददेखील संपून जातो.नाती तर कायमचीच संपतात आणि सूड भावना मात्र आपल्या मनात कायम राहते.
     बदला कसा असावा,याबाबत एंगर स्पेशलिस्ट एंड्रिया ब्रेंडेट म्हणतात, स्वत:साठी उभं राहणं महत्त्वाचं आहे. असं कराही,पण सूड घेण्याची भावना सोबत घेऊन नाही. जखम खोलवर असेल तर पहिल्यांदा ते बरे होण्यासाठी वेळ द्या. बौद्ध गुरू तिक न्यात म्हणतात, पहिल्यांदा आपल्या आतील आग शांत करा. त्यानंतर जे काही कराल,ते राग,संतापाने नाही तर योग्य मार्गाने करा.
     कृतीने स्वत:ला सिद्ध करा. चुकीचे काही बोलू नका, शिष्टता ठेवा. पारदर्शक रहा.ते कामात,बोलताना आणि भावनेच्यास्तरावरदेखील राहायला हवे. आपले नेटवर्क वाढवा. जितका मोठा विस्तार, तितकाच विशाल विचार आपल्यात निर्माण होतो. जगाकडे बघण्याचा दृष्टीकोन विशाल राहतो.लोकांपासून दूर जाण्यापेक्षा थेट मुद्द्याचे बोला.प्रत्येक वेळेला प्रतिष्ठेचा विषय करू नका. विनाकारण विरोधक बनलेल्या लोकांकडे लक्ष देऊ नका. उलट त्यांच्या नडीला त्यांना मदत करा. अशा लोकांसाठी एवढे पुरेसे आहे. मिटिंगमध्ये किंवा ऑनलाईन तुमच्यावर हावी होत असेल तर लगेच प्रतिक्रिया देण्याच्या फंदात पडू नका. यामुळे तुम्हालाच चुकीचे ठरवले जाऊ शकते.थोडे थांबून आपले म्हणणे मांडा.
     जर कोणी तुमच्यावर जळत असेल,इर्षा करत असेल तर अशा लोकांजवळ आपल्या खासगी गोष्टी सांगण्याचा प्रयत्न करू नका. आपल्या आरोग्याची आणि मनोरंजनाची काळजी घ्या. रोज व्यायाम करा. काही नवं शिका आणि काम करा.



मंगळवार, २८ मार्च, २०१७

अंगणवाडी सेविकांचे प्रश्‍न सुटणार कधी?

     बालकांच्या मूळ जडणघडणीत महत्त्वाची भूमिका अंगणवाडी सेविका पार पाडतात.मात्र त्या कामाच्या अतिरेकी बोझ्याखाली पार दबून गेल्या आहेत. मानधनही तुटपुंजे आहे.त्यापेक्षा इतर राज्यातील अंगणवाडी सेविका आणि मदतनीसांना चांगले मानधन आहे. मानधन वाढीबाबत नियुक्त केलेल्या समितीने मानधनवाढीची शिफारस केली आहे,तरीही शासनाने त्याकडे दुर्लक्ष केले आहे.त्यामुळे वैतागलेल्या अंगणवाडी सेविकांनी म्हणजे त्यांच्या कर्मचारी संघटनेने 1 एप्रिलपासून बेमुदत संपावर जाण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यांना हे संपाचे हत्यार का उपसावे लागले आहे,याचा इथे ऊहापोह करुया.
      मूल 3 वर्षाचे झाले की, अंगवाडीच्या सेविकेच्या ताब्यात येते. म्हणजे त्या निम्नस्तर वर्गातील मुलांच्या खर्या पालनपोषणकर्त्या आहेत. मुलांच्या तीन ते सहा वयोगटातील या वाढीच्या महत्त्वाच्या टप्प्यात शिक्षण देण्याबरोबर, त्यांचे आरोग्य व योग्य आहारपोषणाची काळजी घेत, सुदृढ व निरोगी बालक घडवण्याचे काम या सेविका निष्ठेने करत आहेत. मुलांच्या व्यक्तिमत्वाची मूळ पायाभरणी इथे होते. परंतु गेल्या काही वर्षांपासून त्यांच्या मूलभूत गरजाही शासन पुरवू शकले नाही. त्यासाठी सेविकांनी लढा पुकारला आणि शासनाला दखल घेणे भाग पाडले आहे. महिला व बालकल्याण खात्याच्या एकात्मिक बालसेवा योजनांतर्गत महाराष्ट्राभर 94 हजार अंगणवाड्या आहेत. सद्यस्थिती पाहता अंगणवाडीमध्ये झोपडपट्टी, मजुरी, घरकाम करणार्यांची मुले असतात. हा वर्ग कमी शिकलेला असल्याने, त्यांच्यामध्ये स्वच्छता, आरोग्य यांचे महत्त्व, शिक्षण आदी गोष्टींची जागृती करण्याचे काम या सेविका करतात. आरोग्य, शिक्षण, पोषण सेवेची जबाबदारी या अंगणवाडी सेविका पार पाडतात. गरोदर माता, नवजात ते सहा वर्षापर्यंतच्या बालकांचे लसीकरण, तीन महिन्यांपासूनच्या गरोदर महिला ते सहा महिन्यांपर्यंतच्या स्तनदा माता, एक ते सहा वर्षापर्यंतचे बालक यांना पूरक पोषण आहार देणे. आपल्या परिसरात गृहभेटी देणे, त्यावेळी कोणी बालक आजारी असेल तर त्याचा रिपोर्ट देणे. आरोग्य सर्वेक्षण करणे, किशोरवयीन मुलींमध्ये हिमोग्लोबिन कमतरता आढळल्यास त्यांना पूरक आहार देणे, महिला व माता समितीच्या मीटिंग्ज घेणे, त्या अंतर्गत त्यांना आरोग्यशिक्षण देण्याचे काम या कर्मचारी करत आहेत. अंगणवाडी वर्गातील मुलांना बडबडगीतं शिकविणे, गोष्टी सांगणे, एबीसीडी, प्राणीपक्ष्यांची ओळख सांगणे, विविध खेळ घेणे अशा विविध गोष्टी मुलांना शिकवल्या जातात. मुलांना खाऊ देणे, मुलांची आरोग्य तपासणी, दर महिन्याला वजन करणे आदी कामे सेविका करतात. तसेच, ग्रामीण भागात शासनाच्या विविध योजना लोकांपर्यंत पोहचवण्याचे अतिरिक्त काम करावे लागत आहे.

     सुमारे दोन लाख अंगणवाडी महिला कर्मचारी समाजाच्या तळागाळापर्यंत पोहचत अविरत कार्य करीत आहेत. तरीही शासनदरबारी त्यांची उपेक्षाच होते, अशी भावना सेविकांची झाली आहे. याची अनेक कारणे आहेत. राज्यात एकूण एक लाख 80 हजार अंगणवाडी सेविका, मदतनीस व मिनीअंगणवाडीच्या 20 हजार सेविका आहेत. त्यांचे भविष्य शासनाच्या दुर्लक्षामुळे अंधकारमय होत आहे. कामाचा अतिरिक्त बोजा, अत्यल्प व अवेळी मिळणारे वेतन, सुपरवायझरची दादगिरी व आर्थिक झळ यात सेविका भरडल्या जात आहेत. शासनाने आजपर्यंत दिलेल्या पोकळ आश्वासनांना कंटाळून त्यांनी आंदोलन पुराकरले आहे.
 या कर्मचार्यांचे मानधन कधीही वेळेत मिळत नाही. बैठकीसाठी असलेला प्रवासभत्ताही वेळेवर आणि वर्षोंवर्षे मिळत नाही. अंगणवाडी मुख्य केंद्रामध्ये आलेले विविध साहित्यही स्वखर्चाने न्यावे लागते. कधीकधी बचत गटांनी नाश्ता, जेवण न दिल्यास या सेविकांनाच तयार करावे लागते. त्यासाठी कधीकधी खर्चही करावा लागतो. अनेक प्रकारच्या कामाचे ओझे वाहणार्या सेविकांना कधी कधी मानसिक त्रासालाही सामोरे जावे लागते. काही सुपरवायझर दादागिरी करतात, अशी तक्रार सेविकांची आहे. कामावरून कमी करण्याची धमकी देणे, कधी थोडा उशीर झाला तर गैरहजेरी लावणे, रिपोर्ट खराब करण्याची धमकी देणे आदी प्रकारचा त्रास सहन करावा लागतो. विशेषतः ग्रामीण भागामध्ये याचे प्रमाण जास्त आहे. त्यामुळे भीतीपोटी हा सर्व त्रास सेविका व मदतनीस सहन करतात. निवृत्तीनंतर पुढे काय? हा प्रश्नही सेविकांच्या पुढे मोठा आहे. निवृत्तीवेतनाचा जीआर निघूनही त्यांची अंमलबजावणी नाही. इतर राज्यांच्या तुलनेने मानधन अतिशय तुटपंजे आहे. वाढ म्हणून 100 250 रुपये वाढवून जणू क्रूर चेष्टाच केली. मानधनाच्याबाबतीत देशातील अन्य राज्यांच्या तुलनेत महाराष्ट्रातील अंगणवाडी सेविकांना तुटपुंजे मानधन मिळते. पाँडेचरी,गोवा आणि तेलंगणा या राज्यातल्या अंगणवाडी सेविकांना अनुक्रमे 19480,15000 आणि 10500 इतके आहे.केरळ आणि तामिळनाडूमध्ये हेच मानधान अनुक्रमे 10000 आणि 8हजार 500 रुपये इतके आहे.मदतनीसांनाही साडेतीन हजारपासून 13340पर्यंत मानधन आहे.मात्र महाराष्ट्रात फारच कमी मानधन मिळते. या सेविकांना अंनत अडचणींना तोंड द्यावे लागत आहे.त्यामुळे बेमुदत संपासारखे हत्यार उपसावे लागले आहे.            

सोमवार, २७ मार्च, २०१७

अंकज्योतिष

आज गुढी पाडवा.मराठी नववर्षदिन.सकाळी उठल्यावर एका पोर्टलवर मला अंकज्योतिष पाहायला मिळाले.म्हटले तुमच्याशी शेअर करू. भविष्य खरं की खोटं, पण माणसांना भविष्यात डोकावून पाहायला आवडतं. भविष्य जाणून घ्यायला माणसे इच्छूक असतात.त्यामुळे नित्यनेमाने पहिल्यांदा वर्तमान पत्रातले भविष्याचे पान वाचणारी बरीच मंडळी आहेत. असो काही ना याबाबत आवड नसली तरी एक मनोरंजन म्हणून तरी बघायला काय हरकत आहे.राशीनुसार तुम्ही भविष्य बघताच आज अंकज्योतिषनुसार भविष्य जाणून घ्या.
     प्रत्येक नावानुसार एक राशी असते,त्याच प्रकारे अंकज्योतिष शास्त्रात प्रत्येक क्रमांकानुसार एक अंक असतो.अंकशास्त्रात मूलांकनुसार भविष्यफळाबाबत माहिती मिळू शकते. अंक ज्योतिषनुसार आपल्याला आपल्या मूलांकाबाबत माहिती जाणून घेण्यासाठी जन्मतारीख माहित असणं महत्त्वाचं असतं. उदाहरणच द्यायचं झालं तर 16 ही एक जन्मतारीख घेऊ. मग तुमचा मूलांक झाला 1+6=7. समजा  तुमचा जन्म 28 तारखेला झाला आहे,तर तुमचा मूलांक असणार आहे 2+8=10 म्हणजे 1+0=1.(एक)चला तर तुमचे आजचे भविष्य जाणून घेऊ या. सर भविष्य सांगत बसला आहात काय, असे काही म्हणू नका. एका हिंदी पोर्टलवरचा हा अनुवाद आहे.

अंक-1: आज तुम्हाला नशिबाची पूर्ण साथ मिळेल. कुटुंबात शुभवार्ता ऐकायला मिळेल.जुन्या कर्जाच्या परिस्थितीतून बाहेर येऊ शकाल. कार्यक्षेत्र आणि व्यापारातील वातावरण तुमच्यासाठी अनुकूल राहील.सहकारी आणि अधिकार्यांची मदत मिळेल. कुटुंबासोबत प्रवासाला जाऊ शकता. तुमचे आरोग्य चांगले राहिल.
अंक-2: आज तुमच्या प्रत्येक कामात सावधानता बाळगा. कार्यक्षेत्र आणि व्यापारात विरोधक सक्रीय होऊ शकतात. अतिउत्साह दाखवू नका. महत्त्वपूर्ण प्रकराणातील निर्णय पुढे ढकला. विनाकरणच्या वादापासून दूर रहा. दुसर्यांच्या प्रकरणात हस्तक्षेप करू नका. कुटुंबात कोणाचेतरी आरोग्य बिघडू शकते.
अंक-3: आज तुमच्या जुन्या काळापासून चालत आलेल्या एकाद्या समस्येचे समाधान मिळणार आहे. व्यापाराच्यानिमित्तने प्रवास घडू शकतो. कार्यक्षेत्रात अधिकारी आणि सहकारी यांची मदत मिळू शकते. नवी जबाबदारी तुमच्यावर सोपवली जाऊ शकते. संततीपासून शुभवार्ता ऐकायला मिळेल. आई-वडिलांच्या आरोग्याकडे लक्ष द्या.
अंक-4: आज तुम्हाला नशिबाची मोठी साथ मिळेल. व्यापार आणि कार्यक्षेत्रातील वातावरण तुम्हाला अनुकूल असेल. नव्या योजनांवर कार्य सुरू करू शकता. कुटुंबात कुठून तरी शुभवार्ता ऐकायला मिळेल.दाम्पत्य जीवनात गोडवा येईल. मोसमबदलामुळे तुमचे आरोग्य प्रभावित होऊ शकते.
अंक-5: आज तुम्ही वादविवादापासून दूर राहा. वाचा आणि क्रोधावर नियंत्रण ठेवा. कार्यक्षेत्रात सहकारी आणि अधिकार्यांशी खटके उडतील. मित्रांकडून आर्थिक मदत मागण्याची गरज पडू शकते. घडणार्या गोष्टींना बाधा येऊ शकते. पोटाचे विकार तुम्हाला त्रास देतील.
अंक-6:आज तुम्ही महत्त्वाच्या प्रकराणातील निर्णय पुढेढकला. कोणत्याही कामात घाईगडबड करू नका.जोखीमीच्या कामापासून दूर राहा. नशिबाच्या भरवश्यावर राहू नका. ऑफिसमध्ये तुमच्यावर नवीन जबाबदारी टाकली जाऊ शकते. विरोधक सक्रीय होतील. दाम्पत्य जीवनात मधुरता येईल. मानसिक व शारीरिक थकवा तुमच्यावर हावी होऊ शकतो.
अंक-7: आज तुम्हाला अचानक धनलाभ होईल. कुटुंबासोबत वेळ घालावण्याची संधी मिळेल.दाम्पत्य जीवनात गोडवा येईल. कार्यक्षेत्रात अधिकारी आणि सहकारी लोकांचे सहकार्य मिळेल. मोसम बदलामुळे तुमच्या आरोघ्यावर त्याचा परिणाम होऊ शकतो. वाहन चालवताना काळजी घ्या.
अंक-8: आज तुमच्या मनात एखाद्या गोष्टीवरून संभ्रम निर्माण होईल. घडणार्या कामात बाधा येण्याची शक्यता आहे. विनाकारण वादात अडकू नका. कोणत्याही वादविवादात सहभाग घेऊ नका. वाहन आणि यंत्र चालवताना सावधानता बाळगा. घशाचे आजार तुम्हाला त्रास देऊ शकतात.
अंक-9: आज तुम्ही नशिबाच्या भरवशावर राहू नका. कार्यक्षेत्र आणि व्यापारात विरोधक वरचढ होऊ शकतात. व्यापारात कोणावरही डोळे झाकून विश्वास ठेवू नका. घडणार्या कामात अडथळा येऊ शकतो. कार्यक्षेत्रात अधिकारी आणि सहकारी यांच्याशी खटके उडतील. दाम्पत्य जीवनात मधुरता येईल. बदलत्या वातावरणाचा आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो.



बहिरे व्हा.(Success मंत्र)

यश मिळवायचं असेल तर बहिरे व्हा.कुणाचं काही ऐकू नका, असं सांगितलं जातं. यासाठी एक गोष्ट सांगितली जाते. ती आहे, एका बेडकाची. एक बेडूक झाड चढण्याचा प्रयत्न करत असतो. पण तो सारखा खाली पडत असतोआपल्याला झाड चढायचंच आहे, असा विचार करून तो पुन्हा नव्या नेटाने पुढे सरकत असतो. तो पुढे सरकला की, तिथे जमलेले सगळे बेडूक दंगा करायचे. सगळे जोरात ओरडायचे. जाऊ दे रे,तुझ्याच्याने होणार नाही. तू पोहचणार नाहीस, अशक्य आहे,तू पडशील, असे ते मोठमोठ्याने ओरडायचे. पण बेडूक मात्र आपल्याच मस्तीत होता. शेवटी तो झाडावर चढण्यात यशस्वी झाला.

तुम्हाला माहित आहे,तो का यशस्वी झाला ते? कारण तो बहिरा होता. ज्यावेळेला सगळे बेडूक त्याला झाडावर चढायला  मनाई करत होते, तेव्हा त्याला ते सगळे आपल्याला प्रोत्साहन देत आहेत, असे वाटायचे.त्यामुळे तो पुन्हा नव्या नेटाने पुढे जायचा. त्यामुळे तो आपल्या लक्ष्यापर्यंत पोहचला. आपल्याला यश मिळवायचे असेल तर नकारात्मक माणसांसाठी बहिरे व्हा, हाच संदेश आपल्याला या गोष्टीतून मिळतो.

चैत्र शुद्ध प्रतिपदा म्हणजेच गुढीपाडवा

हिंदुंच्या साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक असलेली चैत्र शुद्ध प्रतिपदा म्हणजेच गुढीपाडवा. संपूर्ण देशभर हा सण मोठ्या उत्साहात साजरा करण्यात येतो. हिंदू संस्कृती नुसार नवीन वर्षाचा प्रारंभही याच दिवशी होत असल्याचे मानले जाते. नवीन संवत्सराचा व वसंत ऋतुचा आरंभ याच दिवशी होत असल्याने कुठल्याही नवीन शुभकार्यासाठी गुढीपाडव्याचा दिवस अत्यंत शुभ मानला जातो. आपण आपल्या दारात उभारलेली गुढी आपल्यात असलेली महत्त्वाकांक्षा ही गगना एवढी विशाल व मोठी असावी असा जणू संदेशच आपल्याला देत असते. चैत्र पाडव्याच्या दिनी उभारलेली गुढी ही आपण मिळविलेल्या विजयाचे, अपार कष्ट, मेहनत घेत केलेल्या श्रम साफल्याचे जणू प्रतीकच आहे. कोणत्याही नवीन कार्याची सुरुवात याच शुभदिनी करण्याची प्रथा आपल्याकडे प्रचलित आहे.
      प्रभू श्री रामचंद्राने 14 वर्षांच्या वनवासानंतर व रावणावर विजय मिळविला व याच शुभदिनी त्यांचे अयोध्येत आगमन झाल्याची ऐतिहासिक कथा रूढ आहे. प्रभु श्री राम चंद्रांनी अयोध्येत प्रवेश केल्यानंतर अयोध्यावासियांनी त्यांचे गुढी उभारून व मंगल तोरणे बांधून भव्य स्वागत केल्याचे इतिहास सांगतो. देशभरातील हिंदुंचा हा सण अतिशय शुभदायक असल्याने सकाळी मंगलस्नान करून घराघरातून गुढ्या व तोरणे उभारली जातात. उभारलेल्या गुढीची पूजा करुन कडूनिंबाची पाने, मिरी, हिंग, ओवा, जिरे, लवण एकत्र करून खाल्ली जातात. त्यामुळे आरोग्य, तेजस्विता, बुद्धी व बल प्राप्त होत असल्याची समजूत प्रचलित आहे. याच शुभ दिनी ब्रम्हदेवाने हे विश्‍व निर्माण केले म्हणून ब्रम्हपूजा करणे हा विधी गुढी पाडव्याच्या दिवशी करणे महत्त्वाचे मानले जाते. पाण्याने स्वच्छ केलेल्या एका बांबुस रेशमी वस्र गुंडाळून तांब्याचे, पितळेचे अथवा चांदीचे भांडे पालथे घालून त्याला कडू निंबाचे डहाळे, साखरेपासुन तयार केलेली गाठीमाळ व रंगीबेरंगी फुलांची माळ बांधली जाते. घरातील सर्व सदस्यांच्या उपस्थितीत या गुढीची विधीवत पूजा करुन सजवलेली गुढी दारात उभारली जाते. गुढी उभारताना वापरलेले कडूनिंबाचे डहाळे, साखरेच्या गाठीची माळ, विविध रंगछटा असलेली रेशीम वस्त्रे ही मानवाच्या गरजांची प्रतीके आहेत. चैत्र महिन्याच्या पहिल्याच दिवशी प्रसन्न वातावरणात उगवत्या सूर्याच्या साक्षीने दारासमोर गुढी उभारण्याची हिंदूंची ही प्राचीन काळापासून चालत आलेली परंपरा निश्‍चितच अभिमानास्पद आहे.  दारासमोर विविध रंगछटांयुक्त रांगोळ्या घातल्या जातात. घरोघरी गुढी उभारण्याच्या परंपरेमुळे या सणास गुढी पाडवा संबोधले जाते. साडे तीन मुहूर्तांपैकी एक असल्याने नवनवीन व्यवसाय व नवीन कार्यांची सुरुवातही अनेकजण याच दिवशी करतात. ग्रामीण भागातील गावोगावी पुढील काळात होणार्‍या यात्रा व विविध विषयांनुरूप ग्रामस्थांच्या बैठकीचे आयोजन गुढी पाडव्याच्या दिवशी केले जाते. 
     सध्याच्या यांत्रिक व धावत्या जीवनात आपले आचार, विचार व आचरण कसे असावे याबाबत अनेकांना प्रश्‍न निर्माण होत आहेत. नेमक्या अशाच वेळी गुढीपाडव्या सारखे इतरही महत्त्वाचे सण आपली संस़्कृती व धर्माचा अर्थ आपल्यापर्यंत पोहचविण्याचे काम करताना दिसून येतात. हिंदु संस्कृतीचा इतिहास व परंपरा यांची जपणूक करीत त्यांचे आचरण करणे आजच्या धावत्या जीवनातही तितकेच महत्वाचे आहे. आजच्या काळाचा विचार केला तर सर्वसामान्यांत मोठ्या प्रमाणावर वैचारिक मतभेद वाढले असल्याचे निदर्शनास येते. आपापसातील मतभेद व वाईट विचार यांना दूर करून सर्वांगीण प्रगतीसाठी सर्वांनी एकत्रित येण्याची गरज आहे. गुढीपाडवा हा सण एकात्मता व आपापसात स्नेह, प्रेम, जिव्हाळा व जवळीक वाढविण्याला उत्तेजन देणारा सण आहे. याच गुढीपाडवा सणाच्या निमित्ताने आपण सर्वांनी एकत्र येत सर्व प्रकारचे मतभेद व भेदभाव विसरत सर्वांगाने सामाजिक विकास साधण्याचा संकल्प करण्याची गरज आहे.

सबकुछ काही 'देशी गाई'साठी

     देशी गाईंची संख्या कमी झाली आहे,हे नाकारून चालत नाही. मात्र आता या देशी गाईंची संख्या वाढावी आणि तिच्या दुधापासूनच्या पदार्थांचा किंवा गाईच्या गोमूत्र,शेण यांचाही आपल्या दैनंदिन जीवनात वापर वाढायला हवा,यासाठी जोरदार प्रयत्न चालले आहे. भाजपचे केंद्रात आणि राज्यात सत्ता आल्यापासून तर याच्या जनजागृातीला वेग आला आहे. ही बाब चांगली असली तरी गाईच्या संगोपनासाठी शासकीय मदतीचीही आवश्यकता आहे. गाय भेकड झाल्यावर त्याच्या पालनासाठी आर्थिक सहाय्य महत्त्वाचे आहे. ही आर्थिक मदत मिळवून देण्यासाठी देशी गायींच्या संगोपनासाठी आवाहन करणार्या संस्थांनी प्रयत्न करायला हवे आहे. गायींची संख्या वाढेलच पण त्यापासून चरितार्थही शेतकर्यांचा चालेल.

     परवा डॉ. निरंजनभाई वर्मा यांचे व्याख्यान झाले. त्यांनी मानवासह संपूर्ण विश्व कल्याणासाठी गाय पाळणे कसे  आवश्यक  आहे, हे आपल्या व्याख्यानातून समजावून सांगितलेमनुष्याला व्याधीमुक्त करण्याबरोबरच निसर्गाचे रक्षण करण्याची ताकद गायीच्या शेणात, गोमूत्रात व दुधात असल्याचे मत त्यांनी व्यक्त केले. सृष्टीचे ऋतुचक्र समतोल राखून पर्यावरण रक्षणाची क्षमता त्यामध्ये असल्याचेही त्यांनी सांगितले. ‘चांगल्या प्रतीचे अन्न, चांगले आरोग्य आणि पर्यावरण रक्षण या तीनही बाबी मिळवण्यासाठी देशी गोधनाचे महत्त्व अधिक आहे. परंतु आज विविध कारणांनी गोधनाची संख्या रोडावत आहे. गाईचे मानवी जीवनात मोठे स्थान असून पर्यावरणाचा समतोल राखण्याला यातून मदत होते. गाईचे शेण, गोमूत्र आणि दुधामधील घटक मनुष्याला व्याधीमुक्त जीवन देण्यास साहाय्य करतात. यामुळे मानवातील चेतना जागवण्याचे काम केले जाते. शेणाद्वारे जमिनीचा कस सुधारून आपोआपच उत्पादन वाढीस मदत होते. गोमूत्राच्या बाष्पीभवनामधून हवा शुद्ध होण्यास मदत होऊन पर्यावरणाचे रक्षण होते, असेही ते म्हणाले.
     उत्पादन वाढीसाठी सेंद्रिय शेतीकडे वळण्याची गरज असून त्यासाठी गाय पाळणे आवश्यक आहे. ठिकठिकाणी गो-शाळा झाल्या पाहिजेत. मोठ्या आजारांना दूर ठेवण्यासाठी गोमूत्र हा उत्तम पर्याय आहे. मानवाच्या शरीरातील पाच मूलतत्त्वे संतुलित राखण्यासाठी गोमूत्राबरोबरच ताक, तूप याचे सेवन करण्याची गरज आहे,हे सांगतानाच त्यांनी  या वेळी  गाईचे शेण, गोमूत्र, दूध याचे विविध फायदे, मानवाचे जीवन अधिक निरोगी राखण्यासाठी होणारा लाभ तसेच यातून पर्यावरण रक्षणासाठी होणारा फायदा याची सविस्तर माहिती देऊन कथन केली.गायींच्या संख्येत वाढ व्हावी आणि तिच्यापासून मिळणारे घटक मानवाला किती फायदेशीर आहेत, हे सांगण्यासाठी काही मंडळी राज्य,देश अशा सगळ्या भागात फिरत आहे.त्यामुळे गायीचे मूल्य आपणही लक्षात घेतले पाहिजे.
     गायीच्या संदर्भातील आणखी एक बातमी नुकतीच वाचायला मिळाली. गेल्या चार पिढ्या पुणे जिल्ह्यात लोणी देवकर येथे देशी गायींचे संवर्धन करणारे रज्जाक पठाण यांना लोकसेवा-समाजसेवा विभागातील 1 लाख रुपयांचा पुरस्कार मिळाला आहे.राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते त्यांना हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आलारज्जाक पठाण यांनी आपल्या गोठ्यात दररोज 12 लीटर दूध देणारी खिल्लार गाय तसेच 28 लीटर दूध देणार्या गीर गायींची पैदास केली आहे. जातिवंत गायींची पैदास करून त्या गायी ते शेतकर्यांना दान करतात. भाकड देशी गायी दुभत्या बनवून त्यांनी शेतकर्यांच्या दावणीला बांधल्या आहेत. 650 विधवा महिलांच्या मुलांना ते शिक्षणासाठी मदतही करतात. ‘मुस्लीम गोपालकअशी त्यांची ओळख आजच्या काळातली नसून गेल्या तीन पिढ्यांची आहे. या पुरस्कारामुळे आम्हाला खूप आनंद झाला. निरोगी राहायचे असेल, तर देशी गायी पाळणे गरजेचे आहे. ज्याला गाय पाळता येत नाही, त्याने देशी गायीचे दूध तरी प्यायले पाहिजे. सुदृढ भारत घडवायचा असेल व निरोगी राहायचे, तर गायी पाळण्याला पर्याय नाही, असेही ते आवाहन करतात. विशेष म्हणजे त्यांना 1 लाखाचे पारितोषिक देण्यात आले,त्यात आणखी एका लाखाची भर घालून त्यांनी तो निधी मुख्यमंत्री सहाय्यता निधीला देऊन टाकला. काही माणसं खरेच समाजाच्या उद्धारासाठी झपाटलेली असतात. ही दोन नावे त्यापैकीच आहेत. समाज सदृढ बनला पाहिजे, देशी गायींची पैदास वाढली पाहिजे, यासाठी झटणार्या या मंडळींना सलाम करावा तेवढा थोडाच आहे.

शनिवार, २५ मार्च, २०१७

डॉक्टर-रुग्णांच्या नात्यामध्ये परिवर्तन

     सातत्याने होत असलेल्या हल्ल्यांचा निषेध म्हणून राज्यातील निवासी डॉक्टरांनी संपाचे हत्यार उगारले. त्यामुळे शासनाच्या सूचनेवरून या डॉक्टरांवर निलंबनाची कारवाई करण्यात आली. त्यापाठोपाठ खासगी दवाखानेही बंद ठेवण्यात आल्याने रुग्णसेवा पूर्णत: कोलमडली होती. या संपामुळे रुग्णांना प्रचंड ससेहोलपट सहन करावी लागली. यात 377 रुग्णांचा बळी गेला, या घटना अत्यंत दुर्दैवी आहेत. मात्र शासनाने डॉ़क्टरांच्या हल्ल्यांची प्रकरणे गांभिर्यानेही घ्यायला हवी होती. या गोष्टीकडेही दुर्लक्षून चालणार नाही. आता कोणही उठून कोणावरही हात उगारू लागला आहे.या गोष्टी थांबल्या पाहिजेत. अन्यायाला वाचा फोडण्यासाठी आपल्या देशात सनदशीर मार्ग आहेत,त्याचा अवलंब केला पाहिजे.
     डॉक्टरांवर वांरवार होणारे हल्ले आणि डॉक्टरांकडून करण्यात येणारा संप याबाबत सर्वंकष विचार व्हायला पाहिजे.याबाबत एकांगी विचार केल्यास आवश्यक ते निष्कर्ष काढणे शक्य होत नाही. या प्रकरणातील मूळ मुद्दा हा सामाजिक सहिष्णूतेशी निगडित आहे. समाज आणि डॉक्टरांनी परस्परांना समजून एकमेकांशी जुळवून घेतल्यास हा प्रश्न सहज मार्गी लागू शकतो. डॉक्टरांनी जसा रुग्णांची सेवा करण्याचा संकल्प घेतला आहे तसेच या संकल्पाशी बांधील असणार्या डॉक्टरांची सुरक्षा ही समाजाची जबाबदारी आहे. डोक्यावरती हिंसेची टांगती तलवार असताना तो खर्या अर्थाने आपले कर्तव्य बजावू शकत नाही. वास्तविक पाहता या संपाचे सर्मथन करणे योग्य ठरणार नाही. कुठलाही संप जो अत्यावश्यक सेवांना छेद देतो तो संप सर्मथनीय नसतो. आपल्या भावना योग्य पद्धतीने मांडण्याचे अनेक मार्ग आहेत. मात्र, डॉक्टरांवर ही संपाची पाळी का आली, याचाही विचार करणे गरजेचे आहे. जसे डॉक्टरांनी ही लक्ष्मणरेषा ओलांडू नये तसेच त्यांच्यावर ती ओलांडण्याचे दडपण येऊ नये, याचाही विचार संबंधितांनी करावा. संस्कारक्षम डॉक्टर आणि विवेकपूर्ण समाज या दोघांची सांगड घालूनच हा प्रश्न सुटू शकतो.
     या घटना एका दिवसात घडत नाही. कुठेतरी समाजामध्येही डॉक्टरांच्याविषयी ज्या पद्धतीचा आदर असला पाहिजे, त्यामध्ये नितांत कमतरता आली आहे. डॉक्टर हा काही परका नाही, तो आपल्यातलाच एक आहे. आजही जवळपास प्रत्येक जण आपल्या पोराला डॉक्टर करण्याची इच्छा बाळगतोच की नाही. त्यामुळेच समाजमनानेही तर्कपूर्ण असतानाच विवेकपूर्ण असणेही आवश्यक नाही का? डॉक्टरांना हाणामारी करून परिस्थिती चिघळण्यापलिकडे काही घडते का? पण समाज शिक्षित होणे, समाज प्रगल्भ होणे, समाज संस्कारित होणे ही एक प्रक्रिया आहे आणि त्यावर कुणाचेही नियंत्रण राहू शकत नाही. कारण ती एक सातत्याने चालणारी प्रक्रिया आहे.
     निश्चितपणे आज डॉक्टर-रुग्णांच्या नात्यामध्ये कुठेतरी परिवर्तन आले आहे. डॉक्टरी पेशा हा नोबल पेशा आहे. समाजाच्या सेवेचे ब्रीद घेऊन चालणारा हा पेशा आहे, हे खरे होते. पण ज्या दिवशी डॉक्टरी पेशा हा ग्राहक संरक्षण कायद्याच्या अंतर्भूत आणण्यात आला त्यादिवशी याचे सेवेतून व्यापारात परिवर्तन झाले आणि रुग्ण ग्राहकांमध्ये रुपांतरित झाले. रुग्ण आणि ग्राहक म्हणून येणारा रुग्ण यामध्ये फरक असतो आणि म्हणून अपेक्षेचा हा संदर्भ बदलला आहे. सेवेच्या संदर्भाला आता पूर्णपणे व्यावसायिकतेची झळ पोहोचली आहे. कदाचित डॉक्टरांच्या सातत्याने होणार्या प्रशिक्षणामध्ये या गोष्टींच्या अंतर्भावाची उपेक्षा असल्याने देखील हे घडत असावे. म्हणूनमेडिकल काऊंसिलमध्येअँटिट्युड आणि कम्युनिकेशन मॉड्यूलअभ्यासक्रमामध्ये समाविष्ट केला आहे.
     शासनानेही डॉक्टरांसाठी आवश्यक असलेले धोरणात्मक निर्णय आणि त्या निर्णयामध्ये कामाच्या ठिकाणासह सुरक्षेकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. तात्पुरत्या घोषणा करून हे थांबणार नाही. यासाठी कायम असा एककॉम्प्रहेन्सिव्ह सिक्युरिटी प्लॅन ऑफ डॉक्टर्स अँट वर्क प्लेसेसतयार करणे गरजेचे आहे. आज जर शासनाला वाटत असेल की सुरक्षा रक्षकांची नेमणूक करून सुरक्षेचा प्रश्न सुटू शकेल तर सुरक्षा रक्षकांची नेमणूक करण्याची पाळी ही आग्रहानंतर का यावी, हा प्रश्नच आहे. ओपीडी, आयपीडी, आयसीयू, ऑपरेशन रूम, रिकव्हरी रूम आणि कॅम्पसमधील सुरक्षा केवळ एका सुरक्षा रक्षकाची नेमणूक करून सुटेल का, असा प्रश्नही आहे.
     खरे तर, हा मुद्दा आजचा नाही. फार पूर्वीपासून याचा आग्रह केला जात आहे. त्यामुळे खर्या अर्थाने जी गुणात्मकता अभिप्रेत होती ती पूर्ण झाली काय, याचा विचार करता त्रोटक पद्धतीने या गोष्टींचे निदान होऊ शकत नाही. संबंधितांनी या बाबतीत एक ठोस निर्णय घेऊन ठरवलेल्या कालर्मयादेत पूर्ण करणे गरजेचे आहे. शेवटी निवासी डॉक्टर हा कुणाच्यातरी अधिपत्याखालीच काम करतो. तो एखाद्या संस्थेच्या नियंत्रणाखलीच काम करतो. जेव्हा आपण विमानात शिरतो आणि विमानाने हवेत झेप घेताच संपूर्ण विमानाचा वाली जसा कॅप्टन असतो तसेच निवासी डॉक्टरांचे जे वाली आहेत, त्यांच्यावरच डॉक्टरांना संरक्षण देण्याची जबाबदारी आहे.त्यांनीच याकडे अधिक लक्ष देण्याची गरज आहे.