रविवार, २४ सप्टेंबर, २०१७

बॉलीवूडला भावताहेत छोटी शहरे

     गेल्या काही वर्षांपासून बॉलीवूड निर्मात्यांचे आकर्षण मेट्रो अणि मोठ्या शहरांपेक्षा जमशेदपूर, अलाहाबाद आणि वाराणशीसारख्या तुललेने छोट्या शहरांच्यां दिशेने वाढत आहे. या शहरांमध्ये राहणारे नॉर्मल कॅरेक्टर आणि त्या शहरांच्या आपलेपणामुळे प्रेक्षक असे काही गुंगून जातात की, त्यांना ते शहर नाही तर एक कॅरेक्टरच दिसायला लागते. याच वर्षी प्रदर्शित झालेला बद्रीनाथ की दुल्हनिया या चित्रपटाची कथा झांशी आणि कोटासारख्या दोन छोट्या शहरांच्या भोवतीनेच फिरताना दिसते. चित्रपटात कोटाचा सेवन वंडर पार्क खास आकर्षणाचा केंद्रबिंदू म्हणून पुढे आला. दहावी नापास झांशीच्या बदरीला कोटामधल्या वैदेहीवर प्रेम जडते. चित्रपटात हुंडा प्रथेला विरोध आणि लग्नानंतर आपल्या इच्छेनुसार आत्मनिर्भर होऊन महिलांचे जीवन जगण्याची इच्छा अगदी सहजपणे मोठ्या पडद्यावर चित्रित करण्यात आले आहे.

फार्म्युला नवा नाही
      बॉलीवूड फिल्म इंडस्ट्रीने छोट्या शहरांवर बनवलेले चित्रपट प्रेक्षक आणि क्रिटिक्सद्वारा प्रशंसेस पात्र ठरले आहेत. याच कारणामुळे चित्रपट बनवले जात आहेत. 2010 मध्ये विक्रमादित्य मोटवानी यांनी उडान नावाचा चित्रपट स्टील सिटी जमशेदपूरमधील कठीण परिस्थिती आणि येथील प्रेरणादायी चरित्रांची कथा समोर ठेवली होती. हा चित्रपट कान फिल्म फेस्टिवलमध्येदेखील पाठवण्यात आला होता. दम लगा के हईशा ची छोट्या शहरातील मानसिकतेची कथा प्रेक्षकांनी खूपच पसंद केली होती. 50 च्या दशकातील प्रेमकथेवरील आधारित लुटेरा पश्चिम बंगालमधील माणिकपूर नावाच्या एका छोट्या शहरातील निसर्ग सौंदर्याशी परिचय करून देण्यात आला होता. रणबीर आणि सोनाक्षी सिन्हाद्वारा अभिनित हा चित्रपटदेखील छोट्या शहरातील चरित्र प्रेक्षकांसमोर आणण्यात यशस्वी ठरला.गोवा राज्याच्या बाहेरील भागावर प्रकाश टाकणार्या फाइंडिंग फैनी चित्रपटातील लोकेशन्स एका रात्रीत प्रसिद्ध झाली. असे लोकेशन पर्यटकांनीदेखील पाहिलेले नव्हते. चेतन भगतच्या कादंबरीवर आधारित 2013 मध्ये बनलेला काई पो चे हा चित्रपट अहमदाबादच्या पृष्ठभूमीवरचा तीन मित्रांच्या जीवनावर आधारित असलेला चित्रपट आहे. यात गुजरातच्या धार्मिक दंगली चित्रपटाच्या कथानकाला गंभीर वळण देतात.
युपीमधील शहरे फेवरेट
   
 छोट्या शहरांवर चित्रपट बनवणार्या चित्रपट निर्मात्यांच्या फेवरेट लिस्टमध्ये उत्तर प्रदेशातील शहरे टॉपवर आहेत. गेल्या काही वर्षांमध्ये बनलेले चित्रपट याला पुरावा आहेत. उत्तर प्रदेशात ील कानपूरच्या पृष्ठभूमीवर 2011 मध्ये बनलेला तनु वेड्स मनु या चित्रपटात या शहरातील साधेपणा आणि इथले जीवन इतक्या रियलस्टिकपणे दाखवण्यात आले की, त्यामुळे यातील कॅरेक्टर अगदी सहज आणि नॅचरल वाटतात. चित्रपटाची दृश्येदेखील रीयल लोकेशनवर चित्रित करण्यात आली आहेत. रिचा चढ्ढा आणि विकी कौशल अभिनित मसान चित्रपटात दोन समसमांतर प्रेमकथा एकत्रित चालतात. वाराणशीला गंगेच्या काठाला राजा हरिश्चंद्र घाटावर जिथे लोक आपल्या मृत नातेवाईकांवर अंत्यसंस्कार करायला येतात,त्यांच्या जीवन संघर्षाची कथा आहे मसान. वाराणशीच्या पृष्ठभूमीवर बनलेला रांझणा चित्रपट दोन वेगवेगळ्या सांप्रदायिकतेचे  स्थानिक चरित्र दर्शवतो. या चित्रपटात बोलण्यात आलेले डॉयलॉगदेखील या शहराच्या चरित्रावर शंभर टक्के फिट बसतात. 2005 साली आलेल्या शाद अली यांच्या बंटी और बबली चित्रपटात अभिषेक बच्चन आणि राणी मुखर्जी यांचा प्रवास मनोरंजक अंदाजात दाखवण्यात आला होता, जे आपले स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी आपापल्या घरातून बाहेर पडलेले असतात. लखनौपासून सुरू झालेला प्रवास व्हाया आग्रा करत उत्तर प्रदेशातल्या अनेक छोट्या छोट्या शहरांनधून चालत राहतो. या चित्रपटाशिवाय 2003 मध्ये अलाहाबादच्या पृष्ठभूमीवर बनलेला तिग्मांशू धुलिया यांचा हासिल चित्रपट तिथल्या विद्यार्थ्यांच्या राजकारणावर बेतलेला होता.चित्रपटात उत्तर प्रदेशातील छोट्या शहरांमधील लोकांचा जीवन संघर्ष अत्यंत सुंदररित्या चितारण्यात आला होता. 2007 साली आपल्या करिअरची दुसरी इनिंग सुरू करणार्या माधुरी दीक्षितचा आजा नच ले चित्रपटातील कथा शामली या छोट्या शहराच्या भोवतीनेच फिरते.

ट्रेंड बदलाचे कारण
     बॉलीवूडमध्ये असा एक काळ होता, ज्यावेळेला फिल्म मेकर्स. चित्रपट निर्मितीसाठी विदेशी लोकेशन्सवर चित्रिकरण करण्यासाठी आणि प्रेक्षकांना तिथल्या सौंदर्याची ओळख करून देण्यासाठी परदेशात किंवा मोठ्या शहरातल्या कथानकांनाच आपल्या चित्रपटांचा विषय बनवत होते. पण आता ट्रेंडमध्ये बदल झाला आहे. चित्रपट निर्मातेदेखील आता समजून चुकले आहेत की, विशाल आणि बहुरंगी देशातल्या महानगर आणि मेट्रो सिटींमध्ये नाही तर छोट्या शहरांमध्येसुद्धा जीवन वसलेले आहे. इथेही प्रेमकथा जन्माला येतात आणि शिखर गाठतात. चित्रपट निर्माते ओळखून आहेत की, भारतात सांस्कृतिक आनि भौगोलिक विविधता दाखवत एकापेक्षा एक चांगले चित्रपट बनवता येतात. याचे आणखी एक महत्त्वाचे कारण म्हणजे चित्रपट निर्मितीत उतरलेली नवीन पिढी याच पृष्ठभूमीतून आलेली आहे. त्याचबरोबर बॉलीवूडला कळले आहे, आता लोकांना मसालेदार चित्रपटांची नाही तर रियल चित्रपट आवडू लागले आहेत.खरे तर छोट्या शहरांमधल्या लोकेशन्सवर चित्रपटांचे चित्रिकरण करणे तसे आव्हानात्मक असते.बॉलीवूडच्या ग्लॅमरमध्ये राहिलेल्या चित्रपट कलाकारांना चित्रिकरणादरम्यान अनेक अडचणींना सामोरे जावे लागते,पण हेही खरे की छोटी शहरे, प्रेक्षकांना फ्रेश फिल करतात.

उलटे धावणे: व्यायाम आणि मनोरंजन

     वजन कमी करण्यासाठी एखादे रंजक व्यायाम प्रकार करायचा असेल तर रेट्रो रनिंग म्हणजेच उलटे धावणे चांगले आहे. यात तुम्हाला सरळ न धावता उलटे धावायचे असल्याने तुमचा व्यायाम तर होतोच, शिवाय मनोरंजनही होते. यामुळे तुमाचा फक्त स्टॅमिना वाढत नाही तर फिटनेसचा स्तरदेखील सुधारतो. एकाग्रता आणि शरीराचे संतुलन यावरदेखील उलटे धावण्याच्या प्रकाराने चांगला प्रभाव पडतो.
अलिकडेच झालेल्या एका संशोधनानुसार उलटे धावणे वजन कमी करण्यासाठी चांगला व्यायाम प्रकार आहे. यूएस नॅशनल लायब्ररी ऑफ सायन्समध्ये झालेल्या एका संशोधनानुसार सरळ धावण्याच्या तुलनेत उलटे धावण्याने मांसपेशींवर अधिक परिणाम होतो. खास करून पोटाच्या मांसपेशींवर विशेष असा अधिक प्रमाणात प्रभाव पडतो. त्याचबरोबर अशा धावण्याने 30 टक्क्यांपेक्षा अधिक कॅलरी वापरली जाते. यामुळे वजन वेगाने कमी होते.

पोश्चरवर पडतो प्रभाव
उलटे धावल्याने कंबर आणि मान सरळ राहते,त्यामुळे शरीराचे पोश्चर बिघडत नाही. मागच्या दिशेने धावण्याने सरळ धावण्याच्या तुलनेत अधिक ताकद लावावी लागते. त्यामुळे जास्त कॅलरी जळते. याशिवाय एकाच प्रकारचा व्यायाम करत राहिल्याने एकाच मसल्सवर परिणाम होतो,पण पाठीमागे धावल्याने अशा मसल्सवरदेखील प्रभाव पडतो,ज्यांवर सामान्यपणे कोणताच परिणाम होत नाही.
गुडघ्यावर प्रेशर कमी
सरळ धावण्याच्या तुलनेत उलटे धावल्याने गुडघ्यावर ताण अधिक पडत नाही. एखाद्या गुडघे वाकण्याबाबतची समस्या असेल तर किंवा गुडग्यातून पाय वाकवताना त्रास होत असेल तर तो त्रास कमी होऊन गुडघा वर्कआऊट करू शकतो.उलटे धावण्याने शरीराच्या अशा भागावर सरळ चालण्याने किंवा धावण्याने मार लागला होता.जखम झाली होती.नेहमी जखमी खेळाडू अशाच प्रकारच्या धावण्याने आपला स्टॅमिना वाढवतात.
हृदयासाठी चांगला व्यायाम
उलटे धावल्याने कार्डियोवेस्कुलर क्षमता आणि स्टॅमिना दोन्हींमध्ये फायदा होतो. मागच्या बाजूने धावताना एका ठिकाणाहून दुसर्या ठिकाणी जाताना अडचण येते. यासाठी अधिक जोर द्यावा लागतो.मात्र हृदयासंबंधी समस्या असतील तर डॉक्टरांच्या सल्ल्याने उलटे धावण्याचा व्यायाम करावा.उलटे धावल्याने पोटाची चरबी कमी होते आणि एकाग्रतादेखील वाढते. विद्यार्थ्यांसाठी हा व्यायाम प्रकार अधिक फायद्याचा आहे.

नवरात्रात उपवास करा,पण आरोग्याची काळजीही घ्या

    नवरात्रात कुणी उपवास धरला असेल त्यांनी काही गोष्टींची काळजी घ्यायलाच हवी.नऊ दिवसाच्या व्रत काळात बेफिकिरपणा आपले आरोग्य बिघडवू शकतो.काही नियम आणि न्यूट्रीशियन्स डाइटसोबत नऊ दिवसाचा उपवास करणे म्हणजे शरीराचे डीटॉक्सिफिकेशन.पूर्णपणे शरीराची स्वच्छता.  बहुतांश आजार हे अनावश्यक आणि अनहेल्दी अन्न खाल्याने होतात. उपवासादरम्यान तेल-मसाले आणि अनहेल्दी अन्न खाण्यापासून दूर राहण्याबरोबरच फळे आणि काही भाज्यांचे सेवन आवश्यक आहे. फळे आणि भाज्यांमध्ये विविध प्रकारचे विटामिन,मिनरल्स, फायटोन्यूट्रीएंटस आणि फायबर असतात. परंतु,काहीजण बाहेरचे किंवा घरी बनवलेले नवरात्र स्पेशल पदार्थांचे सेवन करतात.हे पदार्थ हाय कॅलरीचे असतात. यात बटाटा चिप्स,साबुदाणा पकोडे किंवा वडे,तळललेले साबुदाणे अशा पदार्थांचा समावेश असतो. असे पदार्थ सलग नऊ दिवस खाल्ल्याने कॅलरी वाढण्याची शक्यता असते.त्यामुळे कॅलरी वाढणार नाही,याची काळजी घेतली पाहिजे.

     काही लोक वेट लॉसचा उद्देश ठेवून नवरात्र व्रत करतात. नऊ दिवस उपवास केल्याने वजन कमी होते,मात्र ते कायम ठेवण्यात असमर्थ ठरतात. वास्तविक या दरम्यान शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी होते,पण फॅटवर अधिक परिणाम होत नाही. उपवास सुटल्यावर म्हणजे नऊ दिवसांनंतर पुन्हा पहिल्यासारखे खाने सुरू होते,त्यामुळे पुन्हा वजन वाढायला लागते. व्रत केल्यानंतरही नियमित डाइट ठेवताना तेल-मसाले पदार्थ टाळायला हवेत. शिवाय एक्सरसाइज करून कमी झालेले वजन कायम ठेवता येते.
     नवरात्र डाइटमध्ये समावेश असलेल्या पदार्थांमधले सगळे पदार्थ आरोग्यासाठी लाभदायक ठरत नाहीत.वास्तविक फास्ट फूडवाले बहुतांश फूड पदार्थांमध्ये कार्बोहायड्रेटची मात्रा अधिक आणि प्रोटीनची मात्रा कमी असते.त्यामुळे न्यूट्रीशनिस्ट उपवासादरम्यान प्रोटीन डाइटवर फोकस करण्याचा सल्ला देतात.त्याचबरोबर कमी फॅट असलेले पदार्थ जसे की दूध,दही,नट्स आणि कडधान्ये खाण्यावर भर द्यायला सांगतात.कंडेंस्ड दूध किंवा जास्त फॅटचे दूध ज्यात सॅचुरेटेड फॅट आणि कॅलरीची मात्रा अधिक असते, अशा पदार्थांपासून लांब राहण्याचा सल्ला देतात.
     जर तुम्हा तुमची त्वचा उजळवायची असेल आणि शरीराच्या टॉक्सिन्सपासून सुटका करून घ्यायची असेल तर अधिक प्रमाणात हलक्या पदार्थांचे सेवन करायला हवे.हे इलेक्ट्रोलाइटचे असंतुलन बरे करण्याबरोबरच त्वचेला मॉइश्चराइज करण्यास मदत करतात.थोड्या थोड्या वेळाने हलके खाल्याने मेटाबॉलिज्मदेखील वाढते. दूध आणि दुधाच्या पदार्थांपासून कॅल्शियमची मात्रा मिळते आणि प्रोबायोटिकचे स्त्रोत दहीने पचनतंत्र सुधारते.
     उपवासदरम्यान बरेच लोक काही काही तास काहीच खात-पित नाहीत. अशी परिस्थिती डायबिटीज लोकांसाठी लो शुगर किंवा हायपोग्लाइसिमीयाचे कारण बनू शकते. याशिवाय उपवासदरम्यान काही लोक आपली नियमित औषधे घेण्याचे टाळतात.त्यामुळे ब्लड प्रेशर,थायएआइड,ब्लड शुगर इत्यादी संबंधित समस्या वाढतात.त्यामुळे आपली नियमित औषधे घेतली जायला हवीत व थोड्या थोड्या अंतराने काही ना काही खायला हवे.काहीजण व्रत काळात मीठाचे सेवन टाळतात.यामुळे बीपी सामान्यापासून खाली येण्याची शक्यता असते. अशा काळात सैंधव मीठाचा वापर करावा. अर्थात सैंधव मिठाची अधिक मात्रा शरीरासाठी हानिकारक असते. क्रॉनिक किडनीच्या रुग्णांनी आणि सीरम पोटॅशियमच्या लोकांनी याचे अधिक सेवन करू नये.
आणखी काही गोष्टी लक्षात ठेवा
डायबिटीज,ब्लड प्रेशर,ॅनिमिक किंवा प्रेग्नेंट महिलांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने व्रत करावे. उअपवासादरम्यान पाण्याची कमतरता भासवू देऊ नये. पाण्याच्या कमतरतेमुळे कॅल्शियम किंवा यासारखे पोषक तत्त्व जमा होतात. मूत्रपिंडामध्ये खड्याची समस्या होऊ शकते. लिंबूपाणी, अननसाचा रस, नारळाचे पाणी,विटामिन ए युक्त फळे आदींचे सेवन करायला हवे. हृदय,किडनी,फुफ्फुससंबंधित आरोग्याच्या समस्यांनी ग्रासलेल्या व्यक्तींनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने उपवास करावा. यादरम्यान अधिक आंबट फळांचे सेवन करू नये कारण यामुळे अॅसिडीटी होण्याची शक्यता असते. सैधव मीठ आणि साखरेची मात्रा मर्यादित ठेवा. शिवाय तळलेल्या पदार्थांपासून लांब राहा. शरीराची ऊर्जा कायम ठेवण्यासाठी थोड्या थोड्या अंतराने काही ना काही खात राहा.
व्रत केल्याने फायदे अनेक
कधी कधी उपाशी राहणे किंवा उपवास करणे आपल्या शरीराला फायद्याचे असते. यादरम्यान अन्न न खाल्याने आपल्या पचन इंद्रियांना आराम, विश्रांती मिळते. त्याचबरोबर आपल्या शरीरात ऊर्जा साठवलेली असते,ती नियमित भोजनाने वापरली जात नाही. अशा वेळेला आपले शरीर फॅट सेल्सकरवी ती ऊर्जा घ्यायला सुरुवात करते. त्याचबरोबर आपल्या लिव्हरमध्ये साठलेले हिमोग्लोबीनदेखील या दरम्यान उपयोगात आणले जाते.उपवासादरम्यान संतुलित अन्न खाल्ल्याने आपले आरोग्य चांगले राहण्यास मदत होते.व्रत काळात नियमानुसार खाल्याने कफ,गॅस,अपचन,डोकेदुखी इत्यादी समस्या कमी होण्यास मदत होते आणि त्याचबरोबर एकाग्रता आणि फिटनेस स्तरदेखील वाढते.

शनिवार, २३ सप्टेंबर, २०१७

कर्मचार्‍यांना प्रोत्साहित करण्यासाठी ...

     मोठमोठ्या कंपन्या आपल्या एंप्लॉइजला प्रोत्साहित करण्यासाठी वेळोवेळी अप्रेजल आणि बोनस देत असते. परंतु, खरच! एंप्लॉइजला चांगले प्रदर्शन करण्याच्या दिशेने प्रोत्साहित करण्यासाठी केवळ पैसाच कामी येतो का?अन्य कशाची गरज नाही का? असं नाही आहे, कारण असं असतं तर कमी बजेटच्या छोट्या कंपन्यांचे एंप्लॉइ कधीच मेहनत घेऊन केले नसते.अर्थात पैसा कर्माचार्यांसाठी महत्त्वाचा नाही असे नाही.पण दर महिन्याला त्यांच्या हातात मोटीवेट करण्यासाठी धनादेश दिला जाऊ शकत नाही.त्यांना प्रोत्साहित करण्याचं काम करतं ते त्यांचं केलं जाणार कौतुक! त्यांच्या चांगल्या कामाचे कौतुक झाले तर एंप्लॉइ आणखी वेगाने चांगले काम करू शकतो. लोक कौतुकाचे भुकेले असतात,पैशाचे नाही.

एंप्लॉइजचे कौतुक करा
एकादी व्यक्ती आपल्या कामात निराश होते,त्याला अनेक कारणे आहेत. त्यातले महत्त्वाचे कारण म्हणजे त्याच्या कामाला ओळख न मिळणे. पूर्ण मन लावून काम करूनही त्याच्या कामाचे कौतुक झाले नाही तर तो निराश होतो. कौतुकाच्या दोन शब्दांची त्याला गरज असते. त्यामुळे मालकांनी आपल्या एंप्लॉइज मंडळींना अशा महत्त्वाच्या गोष्टींपासून दूर ठेवू नये. त्यांच्या कामाचे अगदी मोकळेपणाने कौतुक करा.
जबाबदारी सोपवा
कर्मचारी अशा कामांवर अगदी जीव तोडून मेहनत घेतात,जे त्यांच्यावर सोपवलेले असते. त्यांना वाटत असते की, या आपल्यावर सोपवलेल्या कामाचे यश अथवा अपयश याची जबाबदारी आपल्यावर आहे. त्यामुळे लोकांना प्रोत्साहित करण्यासाठी त्यांच्यावर जबाबदारी सोपवा.जर तुम्ही जबाबदारीच सोपवली नाही तर तुम्हाला कसे कळणार की, कोणत्या कर्मचार्यामध्ये कोणती खुबी आहे.
निर्णय प्रक्रियेत घ्या
जर माणसाला फक्त आदेशच मिळत राहिले तर तो कंटाळतो, तो स्वत: ला बंदीवान समजायला लागतात,हा माणसाचा स्वभाव गुणधर्म आहे.असे एंप्लॉइ काहीही नवीन करण्याच्या फंदात पडत नाहीत. त्यापासून दूर राहण्याचा प्रयत्न करतात. अशा परिस्थितीतून कंपनीला वाचवण्यासाठी आपल्या एंप्लॉइज मंडळींना कोणत्या ना कोणत्या स्तरावरच्या निर्णय प्रक्रियेत सामावून घ्या. त्यामुळे त्यांना आनंद वाटेल. आणि मोठ्या उत्साहाने काम करतील.
थोडी सवलत द्या
कडक नियम आणि कायद्यामुळे हुकूमशक्ती चालू शकते,मात्र वर्कस्पेसची क्रिेटीविटी अशा वातावरणात प्रभावीत होते. एंप्लॉइजना कंपनीमध्ये काही गोष्टीत सवलत द्यायला हवी. यात वर्क फ्रॉम होम, त्यांना सवलत देणारी शिफ्ट, आवडीचा वीकली ऑफ आदींचा समावेश आहे.
याशिवाय एंप्लॉइज मंडळींना प्रोत्साहित करण्यासाठी तुम्ही त्यांच्या उर्वरित कुटुंबांच्या सदस्यांसमवेत एकाद्या पार्टीचे आयोजन करू शकता. आणि त्याठिकाणी चांगले काम करणार्या एंप्लॉइजला गिफ्ट देऊ शकता. आपल्या लोकांसमोर मिळालेला पुरस्कार त्यांना स्फुर्ती देऊन जातो. घरच्या लोकांसमोरही त्यांची इमेज सुधारण्यास मदत होते.

बदलाच्या दिशेने फॅशन फॅब्रिक इंडस्ट्री

      एक गोष्ट आपल्याला माहित आहे, पुढे जायचे असेल तर बदल गरजेचा आहे. जर एकादा माणूस एकसारखे जीवन जगू लागला आणि त्यात बदल झाला नाही तर त्याचा विकास,प्रगती थांबणार आहे. हीच गोष्ट बिझनेस आणि अन्य कोणत्याही बिझनेस इंडस्ट्रीजच्याबाबतीत लागू होते. जोपर्यंत कोणतीही बिझनेस इंडस्ट्री आपल्या कस्टमर्सच्या डिमांडनुसार स्वत:मध्ये बदल करत नाही,तो पर्यंत ती प्रगती करू शकणार नाही. आजच्या परिस्थितीत फॅशन फॅब्रिक इंडस्ट्रीदेखील अशाच एका बदलाच्या दिशेने वाटचाल करताना दिसत आहे.जगात हळूहळू वीगन लेदरची म्हणजे जे लेदर जनावरांच्या कातड्यापासून बनवले जात नाही, याची मागणी वाढत आहे.लँड रोवर,टेस्ला,एचएंडएम आदी दिग्गज कंपन्यांदेखील जनावरांना वाचवण्यासाठी या नव्या बिझनेसचे समर्थन करत आहेत. लँड रोवरचे संचालक गॅरी मॅकगवर्न यांचे म्हणणे असे की, स्वत:पुरते म्हणाल तर आम्ही भविष्यात लेदरपासून दूर जाऊ इच्छितो.लेदरसाठी जनावरांना मारणे आपल्याला पसंद नाही.फॅशन जगतातला प्रसिद्ध रिटेलर एचएंडएमदेखील अशाच एका कंपनीसाठी फंड देत आहे,जी वाईनपासून लेदर बनवत आहे. आपण इथे वीगन लेदर स्टार्ट अप्सबाबत अधिक माहिती जाणून घेणार आहोत.

द्राक्षे( ग्रेप्स)
वाईन लेदर एक लेटेस्ट इनोवेटीव मेटिरियलच्या रुपात उभा राहात आहे.याला द्राक्षांच्या सॉलिड रिमेन्सवर प्रोसेस करून बनवले जात आहे. हा पूर्णपणे नैसर्गिक आहे. वाईन बनवताना फेकून दिलेल्या द्राक्षांच्या साली,स्टॉक्स आणि बियांपासून लेदर बनवले जात आहे. हा लेदर बनवणारी एक स्टार्टअप्स  VEGAEA  कंपनी आता फर्निचर,बॅग्स,कपडे आदींचे सँपल बनवत आहे.
सफरचंद (ॅपल)
ॅपल लेदरमध्ये सफरचंदाच्या अशा भागाचा वापर केला जात आहे, जो साइडर प्रोसिंग प्रोसेसदरम्यान राहतो. हे मटेरियल शंभर टक्के बायोडीग्रेडेबल आहे. पेटाद्वारा स्वीकृत कंपनी THE APPLE GIRL ने ऑगस्ट 2016 मध्ये झालेल्या कोपनहेन साइडर फेस्टिवलसाठी अॅपल लेदरपासून रिस्टबँड्स बनवण्याची आपली पहिली ऑर्डर पूर्ण केली होती.हे प्रोडेक्ट पूर्णपणे नैसर्गिकरित्या नष्ट केले जाऊ शकते.नैसर्गिक नुकसानही होत नाही.
मशरुम
इटलीची GRADO ZERO ESPACE कंपनी वीगन टेक्सटाइल्स बनवते.ज्यात मशरुम लेदरचा (म्यूरिकन) समावेश आहे.हे मशरुम कॅप्सच्यामदतीने बनवले जाते,ज्यांना नॉन टॉक्सिक साम्रगीसोबत टॅन केले जाते. हे लेदर बायोडीग्रेडेबल असते.त्याचबरोबर सामान्य लेदरपेक्षा अधिक मऊ असते. पाण्याचा याच्यावर सहजासहजी  परिणाम होत नाही.याचा वापर बेल्ट,पर्स,शू सोल्स आदी वस्तू बनवण्यासाठी उपयोग केला जाऊ शकतो.
पेपर
एक कंपनी अशी आहे, जिचे नाव PAPER NO.9 आहे,ही कागदापासून लेदर बनवत आहे. ही कंपनी कित्येक रंगांमध्ये,टेक्सचर्स आणि इफेक्टससह वीगन पेपर लेदर बनवित आहे. हा या कंपनीचा सिग्नेचर टेक्सटाइल आहे आणि पूर्णपणे नॉन-टॉक्सिक,फ्लास्टिक फ्री आहे. ऑर्डर दिल्यावरच लेदर बनवले जाते. हा पेपर लेदर रीसाइकल्ड पेपर,फॅब्रिक,नॅचरल ग्लू,वॅक्स,ऑयल आदीपासून बनवला जातो.
मका (कॉर्न)
फिल्ड कॉर्नच्यामदतीनेदेखील लेदर बनवले जात आहे. CORONET  नावाची कंपनी बायो पॉलियोल्स पॉलिमर बनवते. हे बनवताना डायऑक्साइड निघतो. यामुळे हा पर्यावरणाला हानिकारक नाही. फिल्ड कॉर्न मनुष्य खात नाहीत,त्यामुळे याचा परिणाम एडिबल कॉर्नवर पडत नाही.
कोमबुचा चहा
हा चहा फक्त हेल्दी ड्रिंक नाही तर याचा वापर वीगन लेदर बनवण्यासाठीही केला जात आहे. LOWA STATE UNIVERSITY च्या संशोधकांनी आणि जर्मन स्टार्टअप  SCOBYTEC च्या एंटरप्रेन्योर्स आता कोमबुचा चहाचा वापर करून वीगन लेदर बनवत आहे. या लेदरला TEATHER  म्हटले जाते. अर्थात या मटेरियलची अजून टेस्ट घेतली जात आहे. याशिवाय कोमबुचा बेस्ड मिश्रणापासून बनवण्यात आलेले हार्वेस्टिंग फायबर्स चांगले परिणाम दाखवत आहेत.
अननस (पायनापल)
यू के आणि स्पेनच्या  ANANAS ANAM कंपनीने एक असे खास मटेरियल बनवले आहे,ज्याचे नाव पिनेटेक्स आहे. हे मऊ आणि फेक्सिबल आहे. यावर प्रिंट केले जाऊ शकते. हे कापले आणि शिवलेही जाऊ शकते. यामुळे याचा वापर फुटवियर,फॅशन एसेसरीज,होम फनिंशिंग, ऑटोमेटीवसाठी इंटीरियर आणि र्यरोनॉटिक्स इंडस्ट्रीमध्ये केला जाऊ शकतो.हे मटेरियल अननसच्या पिकाच्या बायप्रोडक्टसपासून बनवले जाते.
कॉर्क
पोर्तुगालचे PELCOR चे एक ब्रँड कॉर्क स्किन बनवते. हे वजनाने हलके असते. त्याचबरोबर फ्लेक्सिबल,वाटरप्रूफ आणि इंस्यूलेटिंगही असते.ही कंपनी कॉटन बेकिंग्स,पॉलिएस्टर कोटेड पॉलियूरिथेन किंवा नॉयलॉनसह कॉर्क देते. या कॉर्क स्किनला बनवण्यासाठी कॉर्क ओकचा वापर केला जातो.
जर तुम्हाला फॅब्रिक इंडस्ट्रीमध्ये काही नवीन करायचे असेल तर तुम्ही वीगन लेदर बनवू शकता. बर्याच कंपन्या वेगवेगळ्या नैसर्गिक वस्तूंपासून हे लेदर बनवत आहे. भविष्यात अशाप्रकारच्या लेदरला अधिक मागणी वाढू शकते.

गुरुवार, २१ सप्टेंबर, २०१७

आरोग्य कोंबड्यांचे!

     कुक्कुटपालन व्यवसाय किफायतशीर आहे.अंडी,मांस उत्पादन घेण्यासाठी उत्तम प्रतीचे पक्षी,त्यांच्या प्रकार आणि वयानुसार आवश्यक संतुलित खाद्याबरोबरच त्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणे   महत्त्वाचे आहे.  पक्षांचे आरोग्य    रक्षण आणि  त्यासाठी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना महत्त्वाच्या आहेतसाफसफाई,  लसीकरण,जैविक सुरक्षा   याकडे लक्ष देण्याची गरज आहे.  पक्ष्यांना त्यांच्या    प्रकाराप्रमाणे वयाप्रमाणेउत्पादनक्षमतेप्रमाणे  वेळोवेळी ज्या ज्या गोष्टींची आवश्यकता आहे,त्या त्या गोष्टी वेळच्यावेळी करायला हव्यात.  महत्त्वाचे  म्हणजे योग्य व्यवस्थापनाने या गोष्टी करता येतात आणि त्यांचे आरोग्य सांभाळता येते. त्यांचे आरोग्य चांगले राहिल्यास त्यांच्याकडून उच्चतम उत्पादन मिळते. फक्त रोगामुळे अकाली मृत्यू मात्र कुक्कुटपालकांना न परवडणारी गोष्ट आहे.

     ज्या परिसरात पोल्ट्री शेड आहे,त्या पाच मीटरपर्यंतचा परिसर मोकळा आणि स्वच्छ हवा. शेडच्या बाजूने पावसाळ्यात पाणी साचून राहणार नाही,याची दक्षता घ्यायला हवी.पोल्ट्री शेडच्या छपरास छिद्रे असल्यास ती मुजवून घ्यायला हवीत,म्हणजे पावसाचे पाणी आत येणार नाही.त्याचबरोबर खाद्याची भांडी कोरडी राहतील,यादृष्टीने लक्ष द्यायला हवे. पावसाळ्यात शेडमधील गादी (लिटर) दमट वातावरणामुळे ओलसर होऊन कडक होते. त्यासाठी नवीन गादी थर द्यावा.(उदा.लाकडी भुसा).लाइम पावडरचा वैगेरे वापर केल्यास लिटर कोरडे राहण्यास मदत होते,मात्र लिटरचा थर ओलसर राहिला तर शेडमध्ये दमट वातावरण तयार होऊन कोंबड्यांना कॉक्सिडिओसिस, जंतांचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता असते. आठवड्यातून एकदा लिटर हलवून घ्यायला हवे.
आरोग्य व्यवस्थापन
कोंबड्यांचे आरोग्य उत्तम राहण्यासाठी आरोग्य व्यवस्थापन महत्त्वाचे आहे. पावसाळ्यात दमट वातावरणामुळे बुरशीजन्य रोगास कोंबड्या बळी पडतात.पिले तर लवकरच त्याच्या कह्यात जातात. हवा,पाणी आणि खाद्याच्या माध्यमातून बुरशी पक्ष्यांच्या शरीरात प्रवेश करते. त्यामुळे पक्ष्यांना श्वसनाचा त्रास व्हायला लागतो.हे टाळण्यासाठी महत्त्वाचे म्हणजे स्वच्छता. शेडच्या आसपास डास,माश्यांचा प्रादुर्भाव होणार नाही,याची काळजी घ्यायला हवी. शिवाय खाद्यदेखील कोरडे असायला हवे.शेडमध्ये पुरेशी जागा असणे महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे हवा खेळती राहते.
आहार व्यवस्थापन
कोंबड्यांना दिले जाणारे खाद्य कोरडे असायला हवे. पावसाळ्यात आर्द्रता वाढते,त्यामुळे साठवून ठेवलेल्या खाद्यावर अफ्लाटॉक्सिन बुरशी वाढते. ओलसर किंवा भिजलेले खाद्य असेल तर त्यावर बुरशी लगेच वाढते.हे खाद्य कोंबड्यांना दिल्यास त्यांना अफ्लाटॉक्सिस बुरशीची आणि माईकोटॉक्सिसची विषबाधा होते.याचा परिणाम अंडी उत्पादन कमी होण्यावर होतो.मांसल पक्ष्यांची वाढ थांबते. तसेच लिव्हर ट्यूमरसारखे आजार होऊन कोंबड्या मरतात.
खाद्य गोणी जमिनीपासून काही अंतरावर उंचीवर ठेवावेत.त्यासाठी खास सोय केल्यास उत्तमच! साधारण एक फुट उंचीवर ती ठेवावीत. त्यासाठी लाकडी फ्लॅटफॉर्मवर तयार करावेत. साठवलेली जागा ओली होणार नाही,याची काळजी घ्यायला हवी. समजा दमट वातावरणामुळे खाद्य ओलसर झाल्यास ते बुरशी लागण्याअगोदरच उन्हात सुकवून घ्यायला हवे.ओल्या बॅगेचा वैगेरे वापर साठवणुकीसाठी करायला नकोमहत्त्वाचे म्हणजे खाद्यात योग्य प्रमाणात अँटी-ऑक्सिडंट मिसळलेले असले पाहिजे. त्याचा परिणाम खाद्याची टिकवण क्षमता वाढण्यास मदत होते.पावसाळ्यात अधिक प्रमाणात खाद्याचे साठवण करू नका. खाद्यात गाठी झाल्यास ते कोंबड्यांना देणे हितकारक नाही.
पाणी व्यवस्थापन
प्राणी असो किंवा पक्षी त्यांना स्वच्छ पाण्याचा पुरवठा व्हायला हवा.त्यामुळे याकडे गांभिर्याने लक्ष द्यायला हवे.दूषित पाणी पिल्याने कोंबड्यांना कॉलरा,जुलाबसारखे आजार होतात.पावसाळ्यात पाणी निर्जंतूक करून त्याचा वापर करा. यासाठी तज्ज्ञांचा वेळोवेळी सल्ला घ्यायला हवा.

बुधवार, २० सप्टेंबर, २०१७

नवरात्रोत्सव :आदिशक्तींची आराधनेचे व्रत

शारदीय नवरात्र
हिंदू धर्मात भगवती देवीची विशेष आराधना वर्षातून दोन वेळा केली जाते. वासंतिक नवरात्रात चैत्र शुद्ध प्रतिपदा ते चैत्र शुद्ध नवमीपर्यंत व शारदीय नवरात्रात आश्विन शुद्ध नवमीपर्यंत देवीची उपासना केली जाते. शारदीय नवरात्र अधिक प्रचलित आहे. शारदीय नवरात्र हे शाक्तपंथीय मानले जाते. शारदीय म्हणण्याचे कारण इतकेच की हे शरद ऋतूच्या प्रारंभी येते. पूर्वीच्या ऋषिमुनींनी बल संवर्धनार्थ हेच शारदीय नवरात्र पसंत केले असावे, अशी शक्यता आहे. भारतामध्ये सर्वत्र ह्या नवरात्रामध्ये प्रत्येकाच्या कुलाचाराप्रमाणे कमी-अधिक स्वरूपात पूजाकृत्य घडते. दुर्गोत्सव हा वर्षातून शरद ऋतू व वसंत ऋतूतही साजरा करण्याची प्रथा असल्याचे काही ग्रंथातून दिसून येते. दुर्गा देवतेचे महात्म्य भविष्यपुराणात कथन केलेले आढळते.

नवरात्रोत्सव
 नवरात्रोत्सव हा सण नऊ दिवस आदिशक्तींची आराधना करण्याचा आहे. पावसाळा बहुतेक संपलेला असतो, शेतातील पिके तयार होत आलेली असतात, काही तयार झालेली असतात आणि शेतकरी खुशीत असतो. पहिल्या दिवशी घटस्थापना होते.
घटस्थापना विधी
दोन पत्रावळी घेऊन त्यात एक परडी ठेवतात. परडीत काळी माती घालतात. त्यात एक सुगड ठेवतात. त्याला कुंकवाची पाच किंवा सात बोटे काढतात. त्या सुगडाच्या तोंडावर नऊ विड्यांची पाने लावतात. त्यावर एक नारळ म्हणजेच श्रीफळ ठेवतात. त्या श्रीफळालाच देवीचा मुखवटा मानून हळद-कुंकू लावतात. हारवेणी-गजरा घालतात. घटाखालच्या काळ्या मातीत सात प्रकारची धान्य पेरतात. या घटाजवळच अखंड नंदादीप लावतात. सकाळ-संध्याकाळ देवीची मनोभावे पूजा केली जाते.
 देवी उपासना
नवरात्रातली देवी उपासना प्रामुख्याने रात्री करतात, कारण रात्रीची वेळ ही उपासनेला उत्तम असते. महाराष्ट्रात माहूरची रेणुकामाता, तुळजापूरची तुळजाभवानी, कोल्हापूरची महालक्ष्मी व वणीची सप्तश्रृंगी देवी अर्धे पीठ अशी देवीची साडेतीन शक्तिपीठे आहेत. नवव्या दिवशी म्हणजे दसर्याच्या आदल्या दिवशी नवचंडीचे होम करतात. या उत्सव काळात देवळातून देवीची वेगवेगळी पूजा बांधतात.
नवरात्र व्रत
 नवरात्र हे एक काम्य व्रत आहे. पुष्कळ घराण्यात या व्रताला कुलाचाराचे स्वरूप असते. आश्विन शुद्ध प्रतिपदेस या व्रताचा प्रारंभ होतो. त्यासाठी घरात पवित्र जागी सोळा हातांचा मंडप उभारतात. तिथे एक वेदी तयार करतात. नंतर स्वस्तिवाचन पूर्वक त्या वेदीवर सिंहारूढ अष्टभुजा देवीची स्थापना करतात. मूर्ती नसल्यास नवार्ण यंत्राची स्थापना करतात. यंत्राशेजारी एक घट स्थापून त्याची व देवीची यथाविधी पूजा करतात. व्रतधारी व्यक्तीने नऊ दिवस उपवास किंवा नक्त भोजन करून व्रतस्थ रहायचे असते. आश्विन शुद्ध नवमीअखेर हे व्रत चालते. या व्रतात नऊ दिवस सप्तशतीचा पाठ करतात, अखंड दीप लावतात, घटावर रोज एक किंवा चढत्या क्रमाने माळा बांधतात. क्वचित होमहवन व बलिदानही करतात. नऊ दिवस रोज कुमारीची पूजा करून तिला भोजन घालतात. शेवटी स्थापित घट व देवी यांचे उत्थापन करतात.
नवदुर्गा : देवीची नऊ रूपे
सर्व देवांच्या ठिकाणी असलेल्या शक्तींचे दैवतीकरण होऊन त्या शक्तीरूप मूर्तीला देवी असे नाव मिळाले आणि शाक्त संप्रदायी लोकांनी तिला सर्वश्रेष्ठ देवता, आदिमाया किंवा जगदंबा म्हणून गौरविले. देवीची उग्र व सौम्य अशी दोन रूपे पाहायला मिळतात. उमा, गौरी, पार्वती, जगदंबा, भवानी ही देवीच्या सौम्य रूपाची नावे असून दुर्गा, काली, चंडी, भैरवी, चामुंडा ही देवीची उग्र रूपे आहेत. 1) शैलपुत्री, 2) ब्रह्मचारिणी 3) चन्द्रघंटा 4) कूष्मांडी (कुष्मांडी) 5) स्कंदमाता 6) कात्यायनी 7) कालरात्री 8) महागौरी, 9) सिद्धिदात्री, अशी ही देवीची नऊ रूपे आहेत.
देवी माहात्म्य
नवरात्र हा ऋतू परिवर्तनाचा काल असतो. यामुळे आपल्या नवीन शक्ती, नवा उत्साह, उमेद निर्माण होत असते. बृहत संहितेनुसार सूर्य तसेच इतर ग्रहांमध्ये होणार्या परिवर्तनाचा प्रभाव मनुष्याच्या आरोग्यावर आणि व्यवहारांवर होत असतो. ब्रह्मचर्य, संयम, उपासना, यज्ञ केल्याने शरीरात रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते. स्मरणशक्ती चांगली होऊन बौद्धिक विकास होतो म्हणून नवरात्र हा शारीरिक व आत्मिक शुद्धतेचा काल आहे, असे मानले जाते.