बुधवार, २६ एप्रिल, २०१७

महात्मा बसवेश्वर (भाग दोन)

वाड्.मयाची निर्मिती
कन्नड भाषेतील उत्कृष्ट लेखक आणि कवी म्हणून महात्मा बसवेश्वरांचा उल्लेख होतो. त्यामुळे सामाजिक आनि धार्मिक सुधारक म्हणूनच नव्हे तर एक साहित्यिक म्हणूनही लोक बसव यांचे स्मरण करतात. काही वाड्.मय अभ्यासकांच्या मते वचनांची परंपरा बसवांपासून सुरू होते. परंतु त्या आधीही काही संतांनी आणि सुधारकांनी वचने लिहिली होती. परंतु बसव हे सर्वश्रेष्ठ वचनकार होते., असे सर्वच अभ्यासक मानतात. वचन या शब्दाचा शब्दश: अर्थ गद्य असा होतो. वचन पद्यात नसले तरी वेगळ्या लांबीच्या ओळीत वचनांची मांडणी शक्य असते. एक वचन साधारणपणे तीन ओळींपासून तीस किंवा पस्तीस ओळींपर्यंत असे. प्रत्येक वचन हे अंकित म्हणजे लेखकांच्या स्वत:च्या नावाने संपे. जसे संत नामदेवांच्या अभंगात नामा म्हणे आणि संत तुकारामांच्या अभंगात तुका म्हणे असे असा उल्लेख असतो. बसवाच्या अंकित त्याच्या आराध्य ईश्वराचे होते ते म्हणजे कुडल संगमेश्वर होय. जसे संत एकनाथांनी आपल्या भारुडात आपले (गुरु संत जनार्दनाचा) एका जनार्दनी असा उल्लेख केलेला आढळतो. बसवाने रचलेल्या वचनांची संख्या सुमारे 1400 पेक्षा जास्त असून त्यात उपदेश,समाज परीक्षण आणि आत्मपरीक्षण केलेले आढळते.

महाराष्ट्रातील वीरशैव
महाराष्ट्रातील वीरशैव हे शिवाची अनन्य भक्ती हेच मोक्षाचे साधन मानतात. शिवपरमात्मा आणि जीवात्मा या सामरस्य अद्वैत हे त्यांचे अंतिम श्रेयस आहे. लिंगाचे तीन भाग मानतात. योगांग,त्यागांग आणि भोगांग. योगांगाने जीवाचा शिवाशी संयोग होतो. भोगांगामुळे जीवाला शिवाशी सायुज्यता प्राप्त होते. तर त्यागांगामुळे जीवाची जगाची अनित्यता पटते. या संप्रदायाच्या आचार धर्मानुसार सदगुरुने दिशापूर्वक दिलेले इष्टलिंग सोने,चांदी किंवा लाकूड आदींच्या लहान पेटीत घालून गळ्यात धारण करतात. तसेच सर्वांगावर भस्म लेपन करून ओम नम: शिवाय हा गुरुमंत्र म्हणणे. तसेच अष्टावरण आणि पंचाचारांचे पालन करणे हे महत्त्वाचे आचार मानले जातात. लिंग,जंगम,विभूती,रुद्राक्ष,मंत्र,पदोदक आणि प्रसाद ही अष्टावरणे होत. यामुळे साधक शुचिर्भुत होतो. तर शिवाचार ,लिंगाचार,सदाचार,मृत्याचार आणि गणाचार या पंचाचार हे सामाजिकदृष्ट्या महत्त्वाचे नियम आहेत. महाराष्ट्रात एक हजार वर्षांपूर्वीची प्राचीन वीरशैव मठ आहेत. वीरभ्रद,रेवणसिद्ध,सिद्धरामेश्वर आदी वीरशैव धर्मप्रचारकांची मंदिरे आहेत. महाराष्ट्रातील विसोबा खेचर ,मन्मयस्वामी आणि शांतलिंगस्वामी हे वीरशैव परंपरेतील साधुसंत मानले जातात.
समतेचे पाईक
वीरशैव पंथाच्या प्रथा-परंपरा या अन्य समाजाच्या प्रथा-परंपरांपेक्षा वेगळ्या होत्या. अन्य धर्म-पंथातील चालीरीती प्रथा-परंपरांवर बसवेश्वरांनी कठोर टीका केली. त्यांनी घोषित केले की, वर्ग,समूह,पंथ किंवा धंदा यांचा वीरशैव धर्म स्वीकारण्यासाठी अडसर राहणार नाही. एकदा वीरशैव धर्म स्वीकारल्यानंतर त्याला समानतेची वागणूक दिली जाईल. वीरशैव धर्मात व्यक्तीकडून दोन गोष्टींची अपेक्षा असे: 1) आपल्या पूर्वीच्या धर्माचे सर्व संबंध तोडून नवीन धर्माचा अनुग्रह झाल्यावर शरीरावर शिवलिंग प्रतिमा धारण करणे 2) वीरशैव समाजाचा अनुग्रह घेतल्यावर साधकाची शिवावर पूर्ण श्रद्धा असली पाहिजे. वीरशैवाकडून अपेक्षित असलेले धार्मिक विधीही अत्यंत साधे होते. वीरशैव साधकाने पाळावयाचे नियम असे: 1) आपल्या कपाळावर आडवे भस्म लावावे. 2) दारु आणि मांस भक्षण बंद करावे. संपूर्ण शाकाहारी व्हावे.3) नेहमी सत्य बोलावे.चौर्यकर्म करू नये. हत्या करू नये. लोभीपणा टाळावा, आळस झाडावा.4) प्रत्येकाने काही तरी धंदा-व्यवसाय करून,कष्ट करून आपली उपजीविका करावी. 5) मंदिरात किंवा दुसर्या कुठल्याही पवित्र स्थळी जाणे टाळावे.6) आपला देह मंदिर असून , शिवभक्त वस्ती करतात तेच पवित्र स्थान असते. 7) वेळेअभावी किंवा साधनांच्या अभावी पूजा करता आली नाही तर त्याची चिंता करू नये. कारण साधकाची ईश्वरावरील नितांत श्रद्धा यालाच खरे महत्त्व आहे. तत्कालीन समाजातील गरीब,पददलित, धार्निकदृष्ट्या मागासलेया आणि सामाजिक व धार्मिकदृष्ट्या उच्च समाजाने नाकारलेल्या बहुजन समाजाला या पंथातील सर्वच गोष्टी पटणे स्वाभाविक होते. त्यांच्या उद्धारासाठी बसवेश्वर जणू अवतार होता, असे त्यांना वाटले. हजारो लोक बसवेश्वरांना शरण गेले आणि त्यांनी या पंथाचा स्वीकार केला. काही सनातनी लोक याला हिंदू धर्मातील एक नवी शाखा किंवा पंथ म्हणू लागले.तर सुधारक विचाराच्या लोकांना वीरशैव हा स्वतंत्र धर्म असल्याचे विचार मांडले. तत्कालिन समाजातील शेतकरी,विणकर,चांभार,कोळी, पारधी,बुरुड,न्हावी,व्यापारी आणि ब्राम्हण या सर्वच समाजघटक ,जाती-जमाती आणि व्यावसायिक यांनी नव्या पंथाचा स्वीकार केला.  

महात्मा बसवेश्‍वर (भाग एक)

     भारतात अनेक धर्म असून ,त्यांचे पंथ तथा संप्रदाय आहेत. हिंदू धर्मातील नाथ,महानुभाव,वारकरी,दत्त आणि समर्थ हे पाच प्रमुख संप्रदाय मानले जातात. याशिवाय आणखी एक प्रमुख संप्रदाय म्हणजे वीरशैव संप्रदाय होय. या संप्रदायाची स्थापना महात्मा बसवेश्वर यांनी बाराव्या शतकात केली असे म्हटले जाते. काही अभ्यासक त्यांना धार्मिक आणि सामाजिक क्रांतीचे प्रणेते मानतात.थोर समाजसुधारक म्हणून ओळखल्या जाणार्या या महापुरुषाने रुढी-परंपरेशी बंडखोरी करत स्वतंत्र धर्म स्थापन केला, असेही म्हटले जाते. त्यामुळे वीरशैव हा संप्रदाय ,पंथ की धर्म याबाबत मतभेद असले तरी सुमारे 800 वर्षांपूर्वी महात्मा बसवेश्वरांनी केलेले कार्य गौरवास्पद आहे.
बालपण आणि शिक्षण

     कर्नाटक राज्यातील विजापूर जिल्ह्यात बागेवाडी या गावात शैवपंथीय ब्राम्हण मादिराज आणि माता मादलंबिका यांच्या उदरी वैशाख शुद्ध तृतीयेला (अक्षय्य तृतीया) शके 1053 मध्ये (..1131) बसवेश्वरांचा जन्म झाला.त्यांना भक्ती भंडारी, बसव आणि बसवन्ना अशीही नावे होती. त्यांना देवराज मुनी नावाचा भाऊ आणि अक्कन्नगम्मा ही बहीण होती. बालपणी उपनयनसंस्कार करण्यास नकार देऊन ते घराबाहेर पडले. परंतु मात्यापित्याने त्यांचे मन वळविल्याने त्यांना घरी नेऊन उपनयन न करताच शिक्षण घेण्याचे ठरले. बसव या शब्दाचा संस्कृत अर्थ वृषभ होय. शिवशंकराच्या नंदीचा अवतार आपल्या घरात जन्माला आला, अशी त्यांच्या मातापित्याची धारणा होती. बसवला बालपणापासूनच धर्म आणि ईश्वर यासंबंधी जाणून घेण्याची इच्छा होती. मंदिरात सुरू असलेल्या ईश्वर भक्तीच्या कथा ते मन लावून ऐकत असत. पतंतु धर्मातील भेदाभेद आणि अंधश्रद्धा यांचा त्यांना राग येई. यासंबंधी थोरामोठ्यांशी ते तर्कसंगत चर्चा करून एकांतात विचार करीत बसत. बागेवाडी आणि आसपासच्या गावागावात मोठमोठे शास्त्री पंडित राहात असत. या विद्वानांकडे त्यांनी वेद आणि वेदाची सहा अंगे, तत्वज्ञान,छंदशास्त्र, संगीत,वाड्.मय, शिवागम आदी ग्रंथ व विषयांचा अभ्यास केला. बसव हे बालपणापासूनच कुशाग्र बुद्धीचे असल्याने पारंपारिक शास्त्राभ्यासात ते पारंगत झाले.त्यांच्या स्मरणशक्तीचा सवंगड्यांनाच नव्हे तर गुरुजनांनाही हेवा वाटत असे.
     वैवाहिक जीवन

चालुक्य साम्राज्याचे अर्थमंत्री सिद्ध दंडनाथ यांनी बसवची खजिनदार म्हणून नियुक्ती केली.सिद्ध दंडनाथ त्यांचे मामा होते. कालांतराने बसव यांनी सिद्धदंडनाथांच्या दोन मुली गंगादेवी आणि मायादेवी (निलोचना) यांच्यासमवेत विवाह केला. वास्तविक आपल्या पौगंडावस्थेत बसव यांनी संन्यासी म्हणून जीवन व्यतीत करण्याचे ठरविले होते. त्यांचे वैवाहिक जीवन अतिशय सुखी होते. तसेच त्यांना एक पुत्ररत्नही झाले. बिज्जल साम्राज्यात त्यांना मानाचे स्थान मिळाले. बसव दंडनायक (वरिष्ठ दर्जाचा अधिकारी) म्हणून लोक त्यांना ओळखत असत. त्यांच्याकडे भेटीला येणार्यांची ,पाहुण्यांची नेहमी वर्दळ असे. त्यांच्या दोन्ही पत्नी आणि बहीण अक्कन्नगम्मा संर्वांचे यथोचित स्वागत करीत. महात्मा बसवचे चरित्रकार वर्णन करतात की, सत्ता आणि संपत्ती बसवांकडे आपणहून चालत आल्या. परंतु त्यांना त्या गोष्टी भ्रष्ट करू शकल्या नाहीत. त्यामुळे उलट बसव अधिक नम्र झाले. त्यांना गरिबांबद्दल कणव आणि श्रीमंतांबद्दल तुच्छता वाटत होती. स्वत:च्या घराची दारे त्यांनी गरिबांसाठी सताड उघडी ठेवली होती. स्वत:ला अभिप्रेत असलेल्या धर्मासाठी जवळची धनदौलत आणि पैसाही खर्चून टाकला. एकदा घरात शिरलेल्या चोराला त्यांनी पत्नीच्या कानांतील कुड्या देऊन टाकल्या. शुचित्व,नम्रता आणि भक्ती या गुणांनीयुक्त असलेला माणूस म्हणून बसवेश्वरांची चोहिकडे प्रसिद्धी झाली होती. माहेश्वर (शिवाचे भक्त), जंगम आणि अन्य भक्तगण यांची एकच गर्दी बसवांच्या घरी होत असे. दूरच्या गावांकडून लोक त्यांच्याकडे येत म्हणून त्यांच्या घराला महामने म्हणजे सर्वश्रेष्ठ घर असे नाव पडले. कुठल्याही दिवशी आणि कुठल्याही वेळी लोकांचे स्वागत होई. इष्ठ लिंगाच्या पूजेसाठी तेथे सर्व सोयी होत्या. बसवाच्या भक्तीने आणि प्रामाणिकपणाने सर्व लोकांना आनंद होई.

रविवार, २३ एप्रिल, २०१७

(बालकथा) ससुल्या ससा आणि जादुगार

     एके दिवशी सकाळी ससुल्या ससा आपल्या लाडक्या फुलांना पाणी घालत होता. पण आज वातावरण फार वेगळेच होते. सगळी फुलं गपगप होती. त्यांच्या डोळ्यांत भिती होती. त्याने मोठ्याने जाईला विचारलं, ‘काय झालं गं? रागावलीस का?’ 
जाई आणखी घाबरली. पण ती गप राहिली. ससुल्याला याचं कारणच कळेना. तो काही बोलणार, तोच त्याची दृष्टी एका झाडामागे लपलेल्या म्हातार्यावर पडली. तो झाडामागून ससुल्याकडे एकटक पाहात उभा होता.त्याचे डोळे मोठ्ठेलाल होते.दाढीचा रंग पिवळा होता.त्याला पाहून ससुल्याच्या नाजूक शरीरात भितीची लहर उठली. ससुल्याला घराकडे धुम ठोकायची होती,पण पाय जागचे हलता हलेनात.
हा...हा...हा...! तू पळूच शकणार नाहीस,’ म्हातारा मोठ्याने हसत म्हणाला.
पुढे येऊन त्याने ससुल्याची मान पकडली.बघितलंस, ‘माझ्या जादूची कमाल!कुणी माझ्या आदेशाशिवाय जागचं हलूसुद्धा शकत नाही.’ त्याला तसेच पकडून म्हातारा चालायला लागला.
ससुल्याने घाबरत घाबरत विचारलं,’मला कुठे घेऊन चालला आहेस?’
जादूनगरीला! तिथे तुझ्यावर प्रयोग करणार. हा...हा...हा...! आता,गप राहा.नाही तर तुझी आणि तुझ्या मित्रांची काही खैर नाही.’ असे म्हणून तो झपाट्याने चालू लागला.
ससुल्याला मागे फिरून आपलं घर आणि आपल्या लाडक्या फुलांना पाहायचं होतं,पण त्याला हालतादेखील आलं नाही.
रात्री जादुगार ससुल्याला घेऊन एका उंच डोंगरावर पोहोचला. त्याला आपल्या अंधार्या कोठडीत नेले. तिथे गेल्यावर त्याने एक छोटासा पिंजरा उघडला. त्याने ससुल्याला काहीही खायला-प्यायला न देता त्यात बंद करून टाकलं.ससुल्याला रात्रभर झोप आली नाही. जादुगार मात्र डाराडूर झोपी गेला.
जादूगार सकाळी उठून कुठे तरी निघून गेला.ससुल्या पिंजर्यात कैदच होता. भुकेने व्याकूळ ससुल्याची अवस्था फारच वाईट झाली होती. अंधारात त्याला ना नीटसं दिसत होतं, ना नीट्स श्वास घेता येत होतं.इतक्यात कुणी तरी हळूच दरवाजा उघडला आणि आत आला.पहिल्यांदा तर ससुल्या काही पाहूच शकला नाही,पण नंतर त्याला कुणीतरी स्त्री असल्याचं जाणवलं. ती काही तरी शोधत होती.ससुल्या बेचैन झाला. त्याला राहावलं नाही. तो म्हणाला, ‘अहो, आपण कोण आहात? आणि मला मदत करता का?’
ती चकित होऊन इकडे-तिकडे पाहू लागली.तिने विचारले, ‘कोण आहेस तू?’
ससुल्या ससा.’
ससा, आणि इथे रे कसा आलास?’
जादुगारानं काल पकडून आणलं. मला मदत करा. इकडे... इकडे... ! हां, आता वर बघा! मेहबानी करून मला बाहेर काढा.मी अकडून गेलोय.’
ती अगदी पिंजर्याजवळ आली. त्याने तिला पहिल्यांदाच पाहिले.ती म्हातारी होती. दिसायला दयाळू होती. तिने पिंजर्याला हात लावला.पण,झटकन हात मागे घेतला. ती म्हणाली,’मला नाही उघडता येणार. जादूनं बंद केलं आहे.’
ससुल्या रडायला लागला. ‘आता... मी इथे असाच मरून जाणार?’
म्हातारी म्हणाली, ‘रडू नकोस. मी आताच आमच्या राणी परीला सांगते. ती तुला बाहेर काढेल.पण, मला पहिल्यांदा माझं काम करू दे!’
कसलं काम?’
जादुगाराच्या भाकर्या हव्यात. राणी परीने मागितल्यात. त्यांमध्ये जादुगाराची शक्ती आहे.’
ससुल्या डोळे फुसू लागला. मग म्हणाला,’भाकर्या? त्या तर त्या कपाटात आहेत.’
म्हातारीने लगेच कपाट उघडले.तिथे भाकर्या पडल्या होत्या. म्हातारीने त्या एका कापडात गोळा केल्या.ससुल्याचे आभार मानले आणि जाता जाता म्हणाली,मी परत येईन. माझी राणी परी तुला नक्की मदत करेल.ती निघून गेली.
ससुल्या दरवाज्याकडे पाहात राहिला.त्याला भिती वाटू लागली. जादूगार येईल आणि आल्या आल्या आपला जीव घेईल. इतक्यात जादूगार आलाच. त्याने दिवा लावला.त्याचा चेहरा ससुल्याने पाहिला,तो फारच रागात होता.जादुगाराचे लक्ष उघड्या कपाटाकडे गेलं.तो किंचाळला,’कोण आलं होतं, कोण आलं होतं?’

तो पटकन ससुल्याजवळ आला. ओरडला,’कोण आलं होतं.तुला माहिताय सांग!’
ससुल्या गप्प राहिला.तो काहीच बोलला नाही.जादुगार पिंजरा गदगदा हलवत म्हणाला, ‘आता बोल!’
ससुल्या रडत म्हणाला, ‘मला माहित नाही.खरंच, मला काही माहिती नाही.’
जादूगार पुन्हा मोठ्याने ओरडला,’खोटं खोटं! कुणी तरी इथं आलं होतं. तुचं सांगितलं असशील, भाकर्या कुठे ठेवल्या होत्या ते!थांब! तू असा सांगणार नाहीस. मी तीनपर्यंत मोजेन. जर तुझ्या नरड्यातून आवाज आला नाही,तर पुन्हा कधीच यातून आवाज निघणार नाही.लक्षात ठेव.’
जादुगाराने गिणती सुरू केली.’एक... दोन...’
ससुल्या जाम घाबरला. तेवढ्यात कुणी तरी हळूच दरवाजा उघडला.’तीन! ... ... आई  ई ई गं!’
जादूगार खाली कोसळला.ससुल्याला कुणी तरी उठवलं.त्याने गोड आवाज ऐकला. ‘तू मोठा बहादूर आहेस. बरं केलंस, तू माझं नाव सांगितलं नाहीस.’
ससुल्याने विचारलं,’तुम्ही! तुम्ही कोण आहात?’
मी राणी परी. खरं तर हा जादुगार मला फारचं त्रास देत होता. मी कित्येक दिवसांपासून याच्या पाळतीवर होते. याच्या भाकर्या शोधत होते. आता आम्ही मजेत राहू शकू.’
आता कुठे ससुल्याच्या जीवात जीव आला.तो म्हणाला, ‘म्हणजे आता जादुगार उठणार नाही?’
तिने पालथा पडलेल्या जादुगाराला पायाने ढकलून सरळ केले. आणि म्हणाली, ‘बघ,तो मेलाय. आता कधीच उठणार नाही. आता तू आरामात तुझ्या घरी जाऊ शकतोस.’
ससुल्या हळूच म्हणाला,’पण माझं घर कोठे आहे? किती लांबाय? आणि मी घरी कसं जाणार?’
राणी परी म्हणाली, ‘काही काळजी करू नकोस. मी सोडीन तुला. अगोदर काही तरी खाऊन घे.’
राणी परीने टाळी वाजवली. तसा एकदम कोठडीत प्रकाश उजळला. ससुल्यासमोर तर्हेतर्हेचे गवत आणि फळं आली. ती ससुल्यानं अगदी मिटक्या मारत खाल्ली.
मग राणी परी म्हणाली, ‘आता डोळे मिट. मी तुला घरी पोहचवते.’
मी तुझा फार फार आभारी आहे, राणी परी.’ असे म्हणून त्याने आपले डोले बंद केले. डोळे उघड्ताच तो जिथून गेला होता, तिथे पोहचला.सगळी फुलं आनंदानं डोलू लागली. ओरडू लागली. ‘ससुल्या ससुल्या!कुठे होतास तू? आणि आता कसा आलास?’
ससुल्या म्हणाला, ‘अरे, थोडे थांबा! मी जरा आराम करतो, मग तुम्हाला सगळी गोष्ट सांगतो.’ आणि तो नेहमीसारखा टुण टुण उड्या मारत घरात पोहचला आणि अंथरुणात जाऊन आडवा झाला.

(प्रेरक कथा) जुन्या सवयी सोडणे कठीण

   
 एका शहरात एक श्रीमंत माणूस राहत होता. तो त्याच्या मुलाला ज्या ज्या वेळेला एखादी वाईट गोष्ट सोडायला सांगायचा, त्या त्या वेळेला त्याला त्याच्या मुलाकडून एकच वाक्य ऐकायला मिळायचं, ‘मी अजून लहान आहे, हळूहळू सवय सोडून दईन.’ पण तो कधीच वाईट सवय सोडायचा प्रयत्न करायचा नाही. एकदा एक महात्मा त्यांच्या गावी आला. श्रीमंत माणसाने आपल्या मुलाला घेऊन महात्म्याकडे गेला. त्यांच्यापुढे आपली समस्या मांडली.
महात्म्याने त्या मुलाला बागेतील एक रोप दाखवून विचारले, ‘काय, तू ते रोपटे उपटू शकतोस?’ मुलाने अगदी सहजतेने ते रोपटे उपटले. मग ते पुढे गेले. थोड्या वेळाने एका थोड्या मोठ्या झाडाकडे हात करत म्हटले, ‘तू हे झाडदेखील उपटू शकतोस का?’
यावेळेला त्या मुलाला झाड उपटायला थोडे कष्ट पडले. पण त्याने ते झाड उपटले. काही वेळाने पुन्हा महात्म्याने एका मोठ्या झाडाकडे बोट करून म्हटले, ‘ते झाड उपटून दाखव.’ तो मुलगा ते झाड जोरजोराने खेचण्याचा प्रयत्न करू लागला, पण झाड काही जागचे हलायचे नाव घेत नव्हते.मुलगा म्हणाला, ‘हे झाड खूप जुने आहे, उपसणं अशक्य आहे.’
महात्मा म्हणाले, ‘बाळा, अगदी अशा प्रकारेच सवयीचं आहे. सवय नवीन आहे,तोपर्यंत सुटणे सोपे असते.पण जसजशी ती जुनी होत जाते, तसतशी ती सुटणे अवघड होत जाते.’ 

अक्षय फळाच्या प्राप्तीसाठी श्रेष्ठ: अक्षय तृतिया


     
पौराणिक ग्रंथांनुसार अक्षय तृतियेच्यादिवशी केल्या गेलेल्या जप,दान आदींमुळे अक्षय फळ मिळते. हा दिवस कुठल्याही कामासाठी सर्वसिद्ध मुहुर्ताचा दिवस आहे. प्रत्येक दिवशी येणार्या वैशाख पक्षाच्या तृतीय तिथीलाअक्षय तृतियाम्हणतात. यावर्षी अक्षय तृतिया 28 एप्रिलला आहे. भविष्य पुराणानुसार या दिवशी रेणुकाच्या गर्भातून भगवान विष्णुने परशुरामाच्या रुपाने जन्म घेतला होता. भगवान विष्णुने याच दिवशी नर-नारायण आणि हयग्रीवच्या रुपातदेखील अवतार घेतला होता.या तिथीपासूनच सयुगादी युगाचा प्रारंभ झाल्या कारणाने यालायुगादी तिथीअसेही म्हटले जाते. बद्रीनाथ धामचे द्वारदेखील याच तिथीला उघडते. या अध्यात्मिक महत्त्वांच्या कारणांमुळेच अक्षय तृतियेचा दिवस विवाहासाठी सर्वसिद्ध मुहुर्ताचा आहे.पौराणिक ग्रंथांनुसार अक्षय तृतियेच्यादिवशी केलेले दान,जप,हवन,स्वाध्याय आदींचे अक्षय फळ मिळते.ज्यांच्या जन्मकुंडलीमध्ये अनिष्टकारक ग्रहांच्या दशांर्तदशाच्या कारणांमुळे काही पिढा असेल, खोळंबलेली कामे होत नसतील, व्यापारात सतत घाटा होत सेल, घरात सुख-शांती नसेल, संताने अडचणीत असतील, शत्रू तुमच्यावर हावी होत असेल अशा परस्थितीत यश,पद,लक्ष्मी प्राप्ती करण्यासाठी आणि सगळ्या मनोकामनांच्या पूर्तिसाठी अक्षय तृतियेपासून प्रारंभ केल्या जाणार्या उपायांनी अक्षय लाभ मिळतो.

युवकांचे खरे मार्गदर्शक: भगवान परशुराम

परशुराम जयंती (28 एप्रिल)
     
भगवान परशुराम आजच्या युवकांसाठी खरे मार्गदर्शक सिद्ध होऊ शकतात.भगवान परशुराम स्वत: विष्णूचे अवतार होते. त्यामुळे ते स्वत: शक्तीसंपन्न होते. परंतु, ज्या उद्देशाने त्यांचा अवतार घडला होता,तलक्ष्याच्या प्राप्तीसाठी त्यांनी कठोर आणि पुरुषार्थ केला. परशुराम यांनी आपल्या तपस्येद्वारा अनेक शक्ती प्राप्त केल्या, ज्यात भगवान शिवच्या तपस्येतून प्राप्त झालेले परशु अस्त्र प्रमुख आहे. हे अस्त्र प्राप्त केल्यामुळेच त्यांचे रामाचे परशुराम असे नामकरण झाले. या शक्तीमधूनच युवकांसाठी सद्कर्म आणि पुरुषार्थ यामुळे मिळणारे सुफळ प्रतिष्ठा मिळवून देईल, असा संदेश असेल.भगवान परशुराम यांचे गुरु स्वत: संहार आणि सृजनाचे देवता भगवान शिव होते. युवा परशुरामाने भगवान शिव यांची घोर तपस्या आणि सेवा यातून अनेक अस्त्र-शस्त्र मिळवले आणि अनेक विद्यांचा वापर करून त्यांनी अनाचारी क्षत्रियांचा अंत केला. त्यांच्या अत्याचारातून पृथ्वीची सुटका केली. भगवान परसुरामद्वारा प्राप्त केलेली ही विविध प्रकारची अस्त्रं आणि विद्या युवकांना संदेश देतात की, तुम्ही लक्ष्यासंबंधीच्या प्रत्येक विद्यांमध्ये निपुणता मिळवा. आपले मन-मस्तिक मोकळे-ठाकळे ठेवून यथासंभव जास्तीतजास्त शिकण्याचा प्रयत्न करावा. स्वत: भोवती कोणत्याही मर्यादा घालून घेऊ नयेत. भगवान परशुराम यांच्याप्रमाणे आदर्श शिष्य बनण्याचा प्रयत्न करावा.

शनिवार, २२ एप्रिल, २०१७

दारुबंदीनंतरचा सुरक्षित प्रवास

     एक खूपच छान बातमी नुकतीच वाचायला मिळाली. बिहारमध्ये दारुबंदीला एक वर्ष पूर्ण झाले आहे. या कालावधीत रस्त्यावरील अपघातात मृत्यू पावणार्यांची संख्या तब्बल साठ टक्क्यांनी कमी झाली असल्याची आकडेवारी समोर आली आहे. हा संदेश खरोखरच अन्य राज्यांना नक्की प्रेरणा देणारा आहे. आपल्या महाराष्ट्राने सर्वोच्च न्यायालयाचा हुकूम लागलीच पाळून निदान महामार्गावरील तरी दारुबंदी करून कित्येक लोकांचा दुवा घेतला आहे. याबद्दल महाराष्ट्र सरकारचे अभिनंदनच करायला हवे. महाराष्ट्रातल्या काही जिल्ह्यांमध्ये अगोदरच दारुबंदी आहे. आता शासनाने राज्यात पूर्णपणे दारुबंदी करून बिहारच्या पावलावर पाऊल ठेवावे. देशातल्या अन्य राज्यांनीदेखील याचे अनुकरण करायला हवे.

     रस्ते अपघातात जगात सगळ्यात जास्त मृत्यू पावणार्यांची संख्या भारतात आहे. आणखी म्हणजे अन्य आजाराने मरण पावणार्या संख्येपेक्षाही हा आकडा अधिक आहे. त्यामुळे साहजिकच जगात भारताची मोठी नाचक्की होत आहे. बिहारचे दारूबंदीनंतरचे रस्ते अपघातातील मृत्यूचे आकडे सगळ्यांच्याच डोळ्यांत झणझणीत अंजन घालणारे आहे. रस्ते अपघात कमी झाले, मरणार्यांची संख्या कमी झाली. हे चांगले फळ आहेच, शिवाय दारुबंदी केली म्हणून मोठा महसूल बुडाला आणि राज्य बुडाले असेही काही बिहारचे झाले नाही. त्यामुळे महसूल बुडण्याचा उगाच करण्यात आलेला बाऊ किती बोगस आहे, हे यावरून स्पष्ट होते.खरे तर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनीच काय तो आता  निर्णय घ्यायला हवा आहे. गुजरातमध्ये त्यांनी दारुबंदी यशस्वी करून दाखवली आहे, आता त्यांनी देशातूनच दारू हद्दपार करायला हवी आहे. मोदींकडून खरोखरच लोकांच्या फारच मोठ्या अपेक्षा आहेत. त्यामुळेच त्यांना आणि भाजपला भरभरून मतदान करत आहेत.
     साल 2015 मध्ये बिहारमधल्या रस्त्यांवरील अपघातात मरणार्यांची संख्या 867 होती. ती दारुबंदीनंतर म्हणजेच 2016 मध्ये घटून 326 वर आली आहे. म्हणजे दारुबंदीच्या या एक वर्षात रस्त्यावरच्या अपघातात मृत्यू पावणार्यांची संख्या तब्बल साठ टक्क्यांनी कमी झाली आहे. हे आकडे अशा काळात समोर आले आहेत, ज्या काळात नॅशनल आणि स्टेट हायवेच्या 500 मीटर परिसरात दारू दुकानांवर सर्वोच्च न्यायालयाने बंदी घातली आहे. आणि या सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्णयामुळे  केंद्र आणि राज्य सरकारे संभ्रमात पडले आहेतराज्य सरकारांना दारूच्या दुकानांवर बंदी घातल्यावर आपल्या सर्वात मोठ्या महसुलावर पाणी सोडावे लागणार, यामुळे चिंतेत असलेल्या सरकारांना बिहारचे उदाहरण आदर्शवादी ठरणार आहे. महसुलापेक्षा लोकांचा जीव किती मौल्यवान आहे, हे यातून स्पष्ट होते.जागतिक आरोग्य संघटनेनेदेखील आपल्या अहवालात रस्त्यांवरील अपघात दारू पिऊन गाडी चालवल्याने होतात, असे सांगितले आहे. अशा प्रकारची उदाहरणे दुर्दैवाने भारतासारख्या देशातच अधिक होत आहेत.
     विकसनशील देशांमध्ये दारू पिऊन गाडी चालवणार्यांची संख्या जवळपास 69 टक्के आहे. हाच आकडा विकसित देशांमध्ये 20 टक्के आहे. विकसित देशांतील 20 टक्के लोक ड्रंक ड्राईविंग करतात. चीनमध्ये रस्ता अपघातात मरणार्यांची संख्या अलिकडच्या काही वर्षात कमी झाली आहे. मात्र भारतात सत्तर टक्के रस्ते अपघात दारु पिऊन गाडी चालवल्याने होतात. याबाबतीत केरळचे उदाहरण समोर आहे. तिथे दारुचा प्रत्येक व्यक्तीमागे  खप राष्ट्रीय टक्केवारीपेक्षा तब्बल दुप्पट आहे. एकूण तीस टक्के रस्ते अपघात तिथे होत आहेत. इतकेच नव्हे तर तिथे अलिकडच्या काळात रस्त्याच्या अपघातांची संख्यादेखील वाढलेली आहे. त्यामुळे साहजिकच तिथे रस्ता सुरक्षतेच्या गोष्टींकडे अधिक लक्ष द्यावे लागणार आहे.
     विकसित देशांनी रस्त्यावरील वाहतूक सुरक्षित होण्यासाठी कडक कायदे बनवले आहेत. शिवाय वाहन चालकांची तपासणी प्रक्रियादेखील नव्या तंत्रज्ञानावर आधारित केली आहे. आपल्याकडेही अशाप्रकारची आधुनिक यंत्रणा असायला हवी आहे. याशिवाय ड्रंक़ ड्राइंविंगविरोधात जनजागृती मोठ्या प्रमाणात होण्याची आवश्यकता आहे. तरच काही प्रमाणात तरी आपल्या देशातील चित्र बदलेले दिसेल.