शनिवार, १८ नोव्हेंबर, २०१७

भावना आणि व्यवसाय

     सध्या जिकडेतिकडे संजय लीला भन्साळीच्या पद्मावतीचीच चर्चा आहे.या चित्रपटावर बंदी घालण्यात यावी, अशा मागणीचा दबाव सरकारवर येत आहे. राजस्थानमधल्या चित्तोडगढ किल्लाच तिथल्या स्थानिकांनी पर्यटकांसाठी बंद पाडला.फक्त राजस्थानच नाही तर दिल्ली, उत्तर प्रदेश,गुजरात, आणि मध्य प्रदेश या राज्यातूनही या चित्रपटाला प्रचंड प्रमाणात विरोध होत आहे. हे प्रकरण एवढ्यावरच थांबले नाही तर पद्मावती पाहायला चित्रपटगृहात जाणार्‍यांनी जाताना आपला विमा काढून जावा, असा सल्लाही दिला आहे.याचा सरळ अर्थ असा की, चित्रपट पाहणार्‍याचा जीव धोक्यात आहे. प्रेक्षकांना धमकी देण्याअगोदर पद्मावती चित्रपटाचा दिगदर्शक संजय लीला भन्साळी आणि यात राणी पद्मावतीची भूमिका साकारणार्‍या दीपिका पदूकोण हिलादेखील धमकी देण्यात आली आहे. उत्तर प्रदेशातल्या एका राजपूत करणी नेत्याने संजय लीला भन्साळी यांचा शिरच्छेद करणार्‍यास पाच कोटीचे बक्षीस जाहीर केले होते. तर दीपिका पदूकोणचे नाक शूर्पणखेप्रमाणे कापण्याची धमकी देण्यात आली आहे.या सगळ्या गोष्टींमुळे चित्रपटसृष्टीत खळबळ उडाली आहे. सध्या चित्रपटातील कलाकार प्रचंड तणावाखाली असून त्यांना पोलिस संरक्षण देण्यात आले आहे. त्यामुळे संजय लीला भन्साळीच्या पदमावतीचे काय होणार, असाच प्रश्‍न जिकडेतिकडे विचारला जात आहे. 

     यात आणखी भर खुद्द सेन्सॉर बोर्डाने घातली आहे. त्यांनी पद्मावतीच्या टीमला माघारी पाठवले आहे. सेन्सॉरकडे अगोदर पाठवलेल्या प्रिंटमध्ये काही दोष असल्याचे सांगितले जात आहे. बोर्डाने अद्याप चित्रपट पाहिला नाही. सध्या या चित्रपटाविरोधात जो गदारोळ उठला आहे, तो पाहून बोर्डाने सर्व स्तरावर चित्रपटाची समीक्षा करणार आहे,मगच चित्रपटाला हिरवा कंदिल दाखवण्यात येईल, असा पवित्रा घेतला आहे. साहजिकच या चित्रपटाचा 1 डिसेंबर हा निश्‍चित झालेला प्रदर्शन दिवस पुढे जाण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. कुणी ही तारीख 12 जानेवारी 2018 असेल, असे सांगितले आहे. एकूण काय तर प्रेक्षकांना या चित्रपटाबाबत जी उत्सुकता होती,ती आणखी ताणली जाईल, असेच सध्याच्या परिस्थितीवरून दिसून येत आहे. 
     चित्रपटांना विरोध हा आपली परंपरा आहे.मात्र या चित्रपटाचा विरोध वेगळेच वळण घेत आहे.किल्ला पाहायला जाणार्‍या पर्यटकांना तो पाहायला मज्जाव करणं, निदर्शने करणं अशा प्रकारचा विरोध आपण समजू शकतो,मात्र दिग्दर्शकाचा शिरच्छेद करण्याचे आदेश,प्रेक्षकांना मारण्याची धमकी आणि आपल्या देशात महिलांचा सन्मान केला जातो, त्याच देशात एका महिला कलाकाराचे नाक उडवण्याची धमकी देणं कितपत उचित आहे? वास्तविक या चित्रपटाला चित्रिकरण सुरू होण्यापासूनच विरोध सुरू झाला आहे. चित्रपट उद्योग ऐतिहासिक पात्रांना गांभिर्याने घेत नसल्याचा आरोप आहे. आण्इ काही अंशी तो खराही आहे. मात्र चित्रपट प्रदर्शित होण्याअगोदरच त्याला विरोध करणे, हे कोणत्या मापात बसते, समजायला कारण नाही.  मात्र या चित्रपटाला फक्त एवढ्यावरूनच विरोध होत आहे का, हेही तपासून पाहावे लागणार आहे. जो चित्रपट सार्वजनिक करण्यात आलेला नव्हता,तेव्हापासूनच याला विरोध सुरू आहे. काही दृश्ये आणि तत्त्वे यांना आक्षेप आहे.मात्र हा चित्रपट पाहिल्यावरच या चित्रपटात काय आहे आणि काय नाही,हे समजणार आहे. आणि विशेष म्हणजे चित्रपट प्रदर्शित करण्यासाठी सेन्सॉर बोर्डाची नियुक्ती करण्यात आली आहे. ते त्यांचे काम पाहतील. त्यांनाही समाजात धार्मिक क्षेत्रात किंवा जातीधर्मामध्ये तेढ निर्माण होणार नाही,याची काळजी आहेच.सध्याचे वातावरण पाहता सेन्सॉर बोर्डाने सर्व स्तरावरून चित्रपटाची समीक्षा करण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यामुळे आंदोलकांनी सबुरीने घ्यायला हवे.लोकांना वेठीस धरण्याचा प्रयत्न करू नये. आंदोलनाशिवाय शांततेच्या मार्गाने प्रश्‍न सोडवता येतात. संबंधित आंदोलनकर्त्यांच्या संघटनेने अगोदर चित्रपट पाहावा,मगच प्रदर्शनासाठी सज्ज ठेवायला हरकत नाही.
     पद्मावती हा चित्रपट 180 कोटीचा भव्यदिव्य चित्रपट आहे. या चित्रपटाशी अनेकांची अनेक प्रकारे नाते जुळलेले आहे. संजय लीला भन्साळीसह अनेकांचे करिअर डावावर लागले आहे. पैशांची मोठी गुंतवणूक आहे. या चित्रपटाच्या संबंधित लोकांच्या रोजगारीचा प्रश्‍न आहे. मागे या चित्रपटाच्या चित्रिकरणाचे ठिकाण राजस्थानमध्ये तोडण्यात-फोडण्यात आले.तेथील चित्रिकरण बंद करून ते  महाराष्ट्रातल्या कोल्हापूर जिल्ह्यात आणले व इथे याचे चित्रपटाचे चित्रिकरण सुरू झाले. इथेही चित्रपट सेट जळण्याचा प्रकार घडला. सुरुवातीपासून या चित्रपटाला पणवती लागली असली तरी संजय लीला भन्साळी यांनी तेवढ्याच उत्साहाने चित्रपट पूर्ण केला. हा त्यांचा ड्रीम प्रोजेक्ट आहे.भन्साळी यांना आपण या कचाट्यातून सहिसलामत सुटू शकतो,याचा आत्मविश्‍वास आहे. कारण त्यात त्यांना वावगं काहीच वाटत नाही. कर नाही तर डर कशाला? असा त्यांचा पवित्रा दिसत आहे.
     या चित्रपटाला प्रदर्शनापूर्वीच विरोध होण्याचे आणखी एक कारण म्हणजे आपल्या चित्रपट उद्योगाची परिपक्वता. ऐतिहासिक पात्रे आणि कथानक याबाबतीत संधोधनात्मक चित्रपट आपल्या चित्रपट सृष्टीने बनवले नाहीत. उथळ,मनोरंकजनात्मक ढंग अशीच भूमिका त्यांनी घेतली असल्याचे आजवरच्या ऐतिहासिक चित्रपटांवरून दिसून येत आहे. व्यवसाय हा त्यांचा मुख्य हेतू राहिला आहे. असे नसते तर आपल्या चित्रपटांनी कधीच दोन-चार ऑस्कर पटकावले असते.संजय लीला भन्साळी हेदेखील याला अपवाद नाहीत. त्यांनी याअगोदर ज्या चित्रपटांची निर्मिती केली आहे, त्यावरून त्यांची भूमिका संशयास्पद वाटते. सत्यजीत रे सारखी काही क्वचित उदाहरणे आपल्याकडे आहेत, ज्यांनी 1974 मध्ये प्रदर्शित झालेल्या सोनार केल्ला या आपल्या चित्रपटात विरक्ती दाखवण्यासाठी बरेच संशोधन करून राजस्थानी संगीताचा आश्रय घेतला होता. जे लोक या चित्रपटाला विरोध करत आहेत,त्यांना महाराणी पद्मावती यांचे चरित्र फारच हलक्या तर्‍हेने घेतल्याचे वाटते आहे. दुसरा आक्षेप आहे तो अल्लाऊद्दीन खिलजीचे उदातीकरण करण्यात आले आहे, असे वाटते. परंतु, या चित्रपटात काही आपत्तीजनक असेल तर ते पाहण्याचे काम सेन्सॉर बोर्डाचे आहे. चित्रपटाला विरोध करण्याच्या नावावर कायदा हातात घेण्याचा कुणाला अधिकार नाही. चित्रपट निर्मात्यांनीदेखील ऐतिहासिक पात्रांना गांभिर्याने घेण्याची आवश्यकता आहे. त्यांचे ज्या क्षेत्रात योगदान आहे, पावित्र्य आहे, ते आबाधित ठेवण्याची जबाबदारीदेखील त्यांची आहे. कुणाच्या भावना दुखावण्याचा अधिकार त्यांना नाही.

शुक्रवार, १७ नोव्हेंबर, २०१७

रस्त्यांवरील अपघात: उपाययोजना शोधायला हव्यात

     आपल्या देशात रस्त्यावरून चालणं आता अवघड होऊन बसलं आहे.गेल्यावर्षी रस्ते अपघातात मरण पावलेल्यांच्या आकडेवारीवरून आपल्याला याचा अंदाज यायला हरकत नाही. 2016 मध्ये आपल्या देशात रोज सरासरी 410 लोकांचा बळी गेला आहे.2015 मध्ये हाच आकडा चारशे होता. अपघातांची कारणे सुसाट वेग असेल किंवा रस्त्यांची दुर्दशा असेल मात्र 2014 मध्ये तासाला सरासरी 16 लोकांचा जीव या रस्ता अपघातात गेला आहे.गेल्या वर्षभरात जवळपास साडेचार लाख अपघात झाले.त्यात सुमारे एक लाख 40 हजार लोकांचा जीव गेला तर 4 लाख 80 हजार लोक जखमी झाले आहेत. 2013 सालाच्या तुलनेत गतवर्षी तीन टक्के अधिक लोकांचा जीव रस्ता अपघातात गेला आहे.त्यावेळेला एक लाख 37 हजार 423 रस्त्यात मरण पावले. 2014 मध्ये हा आकडा एक लाख 41 हजार 526 पर्यंत पोहचला. 2015 मध्ये हाच आकडा एक लाख 46 हजार आणि 2016 मध्ये दीड लाखपेक्षा अधिक लोकांनी आपला जीव रस्ता अपघातात गमावला.2014 मध्ये जे चार लाख 77 हजार 731 रस्ते अपघात झाले होते, त्यातले 36.8 टक्के अपघात हे अतिवेगामुळे झाले होते. यात 48 हजार 654 लोकांचा जीव गेला.ओव्हरटेक करणार्यांनी आणि बेजबाबदार वाहन चालवणार्यांनी 42 हजार 127 लोकांना मारून टाकले.
     एकूण रस्ता अपघातांपैकी जवळपास निम्मे अपघात हे दुचाकी सोडून  मालमोटारी,लॉरीच्या चालकांचा चुकीमुळे झाल्याचे दिसून येते.या वाहनांच्या तावडीत सापडल्याने 23 हजार 529 लोकांना आपला जीव गमवावा लागला आहे. आणि एक लाख 40 हजार लोक जखमी झाले आहेत.2014 रस्ता अपघातात मरणार्या दुचाकी चालकांची संख्या 13 हजार 787 होती. जीवघेण्या रस्ता अपघातात दुचाकी 23.3 टक्के, तीनचाकी 4.5 टक्के,कार-जीप-टॅक्सी 18.6 टक्के, मालमोटारी-ट्रॅक्टर-टेंपो 25.6 टक्के आणि बस 8.7 टक्के भागिदार आहेत. जागतिक आरोग्य संघटनेने भारतातल्या ज्या रस्ता अपघाताचे आकलन केले आहे, त्या आणि नॅशनल क्राइम रेकॉर्ड्स ब्यूरो (एनसीआरबी) च्या आकड्यांमध्ये थोडी तफावत आहे. मात्र अपघाताची कारणे दोन्ही अहवालात तीच आहेत.

     रस्ते अपघातांची वाढती संख्या काही आपल्या प्रचलित धारणांना छेद देताना दिसतात.पूर्वी जुन्या वाहनांमुळे अधिक अपघात होतात, असे म्हटले जायचे. मात्र आकडे याच्या उलट आहेत. परिवहन मंत्रालयाच्या संशोधन शाखेच्या अहवालानुसार 2014 मध्ये दोन ते चार वर्षे जुन्या झालेल्या वाहनांमुळे 86 हजार 956 अपघात झाले आहेत. यात 24 हजार 494 लोकांचा जीव गेला आहे.अपघातांच्याबाबतीत शहरी आणि ग्रामीण असा फरकदेखील मिटला आहे. 2014 मध्ये शहरी रस्त्यांवर झालेल्या अपघातांमध्ये 56 हजार 663 लोकांचा जीव गेला तर ग्रामीण रस्त्यांवरच्या अपघातात हाच आकडा 83 हजाराच्या आसपास आहे. शहर असो वा गाव,प्रत्येक सहापैकी एक रस्ता अपघात हा लोकवस्तीजवळच झाला आहे. गावांमध्ये हा 16.5 टक्के तर शहरांत 16.4 टक्के आकडा आहे. शाळा,महाविद्यालय किंवा अन्य शैक्षणिक संस्थांजवळ 5.3 टक्के झालेले अपघात चिंताजनक म्हणावे लागतील.
     भारतात पहिल्यांदाच रस्ते अपघात आणि त्यातील मृर्तूची कारणे तेरा प्रकारात विभागणी करून शहर आणि राज्य स्तरावर आकडे जमवले आहेत. विविध एजन्सींच्या मिळालेल्या आकड्यांवरून जवळपास 78.8 टक्के अपघात हे ड्रायव्हरच्या चुकीमुळे झाले आहेत. आणि 56 टक्क्यांपेक्षा अधिक अपघात हे अतिवेगामुळे झाले आहेत. जगभरात रस्ते अपघातात मृत्यू पावणार्यांची संख्या वाहनांच्या वेगावर नियंत्रण नसल्याने वाढत आहे. दारू पिऊन वाहन चालवण्याची वृत्तीदेखील वाढत आहे. हेल्मेट आणि सीट बेल्टचा वापर न करणे, ही फॅशनच झाली आहे. ही सगळी कारणे वाहन चालवणार्यांच्या मानसिक स्थितीशी जोडले गेले आहेत. मात्र ही परिस्थिती फक्त दुसर्यांसाठी जीवघेणी ठरली नाही तर त्यांच्यासाठी जीवघेणी सिद्ध झाली आहेत.
     2014 मध्ये रस्ता अपघातात जे एक लाख 41 हजार 526 लोक मारले गेले,त्यापैकी 75 टक्के लोक दुसर्यांच्या चुकांचे बळी ठरले आहेत.पण 25 टक्के लोक असेही आहेत की, त्यांना रहदारीचे नियम तोडण्याची शिक्षा मिळाली. आणखी एक दु:खाची गोष्ट अशी की, एक दोषी तीन निर्दोष लोकांचा जीव घेतो.मोठ्या वाहनांच्या कचाट्यात निर्दोषच अधिक येतात. ही परिस्थिती बदलण्यासाठी रहदारीच्या नियमांचे पालन निश्चित व्हायला हवे.सर्व मुख्य रस्त्यांवर डिवायडर असायला हवा,प्रकाश व्यवस्था सुस्थितीत असायला हवी.वाहन चालवणार्यांना शिस्त लावणे, सगळ्यात महत्त्वाचे आहे. हे काम फक्त वर्षातून एकदा वाहतूक जागृत सप्ताह किंवा पंधरवडा साजरा करून भागणार नाही. राज्य व केंद्र सरकारांनी रस्ते अपघातात होणारे मृत्यू रोखण्याला अधिक प्राधान्य द्यायला हवे.
     अपघात टाळण्यासाठी रस्त्यांची अवस्था चांगली असण्याची आवश्यकता आहे. रस्त्यांवरील खड्डे, कातरलेले रस्ते यामुळे अपघातात वाढ झाली आहे.काही ठिकाणी विनाकारण स्पीड ब्रेकर किंवा खाली-वर झालेली रस्ते यामुळेही अपघातांना निमंत्रण मिळत आहे. तज्ज्ञांचे म्हणणे असे की, रस्ते करताना निष्काळजीपणा आणि घाईगडबड केल्याने रस्ते टिकाऊ होत नाहीत. त्यामुळे रस्त्यांची दशा पार बिघडून जाते. रस्ते बनवताना ठेकेदाराला कुणाकुणाला आणि किती किती पैसे द्यावे लागतात, हे आता लपून राहिलेले नाही. यामुळे रस्त्याच्या कामासाठी निधी किती उरतो, आणि त्यामुळे रस्ते कसे होतात, हा तसा संशोधनाचाच भाग आहे.वास्तविक रस्ते आपल्या देशाच्या विकासाच्या रक्तवाहिन्या आहेत. त्यांचीच अशी अवस्था सरकारीबाबू, ठेकेदार आणि राजकीय लोक करत असतील,याकडे गांभिर्याने पाहण्याची गरज आहे.भ्रष्टाचार ही आपल्या देशाला लागलेली कीड अशी सहजासहजी कमी होणारी नाही,नव्हे ती कदापि संपणार नाही, असे वाटण्यासारखीच परिस्थिती आहे.
     
रस्त्यांची वाईट अवस्था, वाहन चालवताना चालकाचा बेजबाबदारपणा, दारू पिऊन वाहन चालवणे आणि रहदारीचे नियम न पाळणे आदी कारणे रस्ते अपघात वाढण्याची आहेत. पण काही कारणे ही वय आणि हिंसक होत चाललेला मानवी स्वभावाशी जोडलेली आहेत. गेल्या काही वर्षात अतिवेग नडत चालला आहे. आजची तरुणपिढी यासाठी पागल झाली आहे.ही प्रवृत्ती देशाला धोकादायक ठरत आहे. रस्ते अपघातात जे मरण पावतात, त्यांची वये ही 20 ते 35 च्या दरम्यानची आहेत.याकडे दुर्लक्ष करून चालणार नाही. लोकांचा संयम सुटत चालला आहे. सहनशक्ती आता उत्तर द्यायला लागली आहे. याचा परिणाम आपल्याला रस्त्यावर पाहायला मिळत आहे. वाहनांची संख्या दिवसेंदिवस वाढत आहे,त्याप्रमाणात नव्या रस्त्यांची निर्मिती होताना दिसत नाही. वाहनांच्या गर्दीत माणूस हरवून गेला आहे.
     रस्ते अपघाताच्या बाबतीत भारत जगात एक नंबरला आहे.अन्य कुठल्याही आजारांमध्ये मृत्यू पावणार्या संख्येपेक्षा रस्ते अपघातात मृत्यू पावणार्यांची संख्या आपल्या देशात अधिक आहे. ही फारच मोठी चिंताजनक बाब आहे. ही वैश्विक समस्या आहे. मात्र लोकसंख्या आपल्या देशातच अधिक आहे. रस्त्यावरही माणसांची भयानक  गर्दी असते.त्यामुळे रस्ते अपघाताला आवर घालणे कठीण होऊन बसले आहे.यासाठी काहीतरी उपाययोजना शोधावी लागणार आहे. रस्त्यावरचे अपघात थांबणार नाहीत,पण ते कसे कमी करता येतील किंवा आटोक्यात कसे आणता येतील, यासाठी सर्वच स्तरावरून प्रयत्न होण्याची गरज आहे.

गुरुवार, १६ नोव्हेंबर, २०१७

खाल तसे व्हाल

     अन्न आपल्या शरीराची गरज आहे. अन्नाशिवाय आपल्याच काय अन्य प्राणी, वनस्पतींचे काही चालत नाही. मात्र अलिकडे आपल्यालाच काय, प्राणी,वनस्पतींना कीटकनाशकयुक्त, हायब्रीड अन्न खायला मिळत आहे. शरीर तंतुरुस्त ठेवणारे आजचे अन्न नाही तर ते पोट भरण्याचे अन्न आहे.यामुळे आरोग्यात मात्र सतत गडबडी होत राहते आणि पुन्हा आपल्या शरीरावर औषधांचा मारा सुरू होतो. पूर्वीचा माणूस काटक होता.सत्तरीकडे झुकला तरी त्याच्या शरीराला इंजेक्शन,गोळ्या, सलाईन अशा कसल्याच गोष्टी माहित नव्हत्या. हरभर्याची दाणे कडाकडा फोडून खायचा.ऊसावर ताव मारायचा. मांसाहारी बेत असल्यावर हाडं फोडून खायचा आणि जेवण झाल्यावर पानासोबत कडाकड सुपारी फोडायचा. मात्र आज सगळेच नाजूक झाले आहेत. आजचा तिशीतलाच तरुण दाताला काही तरी होईल,म्हणून हरभर्याची दाणे आणि ऊसापासून लांब राहतात.आज आहार बदलला आहे. त्यातले पोषण नाहिशे झाले आहे. आज चाळशी पार केलेला मनुष्य औषध-गोळ्यांवर जगायला लागला आहे. त्याला अन्नाची गरजच उरली नाही. अर्थात त्या अन्नात आहेच काय, ते खाण्यासारखे. असे म्हटले जाते की, खाल तसे व्हाल. तसाच प्रकार सध्या आहे. हायब्रीड,कीटकनाशकयुक्त आहारामुळे माणूसदेखील हायब्रीड बनला आहे.

     अन्न पोषणयुक्त असेल तर शरीर सुदृढ राहते. त्यावर मानसिक आरोग्य अवलंबून असते. आणि ते चांगले असेल तर सामाजिक आरोग्य उत्तम राहते. अशी ही साखळी एकमेकांवर अवलंबून आहे. त्यामुळे आपल्या आहाराकडे अधिक लक्ष देण्याची गरज आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेने आरोग्याची व्याख्या केली आहे. त्यांच्या मते आरोग्य म्हणजेशारीरिक, मानसिक आणि सामाजिकदृष्टया संपूर्णत: सुदृढ स्थिती होय. म्हणजे माणसाला रोग-व्याधी नाही किंवा त्यांची लक्षणे नाहीत म्हणजे आरोग्य नव्हे, हे लक्षात घेतले पाहिजे. शरीर पोषकतत्त्वावर अवलंबून असते. अन् ही पोषकतत्त्वे मिळतात रोजच्या अन्नातून, आहारातून. म्हणूनच म्हणतात, ‘खाल तसेच व्हाल’, असे म्हटले जाते. ज्यांना योग्य समतोल आहार मिळतो, ज्यांची पचनक्षमता उत्तम असते, पचलेल्या अन्नाचे शोषण उत्तम होते आणि अशा जीवनद्रव्याचा विनियोग उत्तम होतो त्यांचा पोषणदर्जा उत्तम असतो. पोषणदर्जा ही शारीरिक अवस्था आहे. ती रोजच्या आहारावर अवलंबून असते. म्हणूनच नित्य बदलू शकते. रोजचा आहार चांगला तर पोषणदर्जा चांगला, आरोग्य उत्तमयाउलट पोषकतत्त्वाच्या असमतोलामुळे वा अभावामुळे किंवा अधिक्यामुळे पोषणदर्जाचा दर्जा खालावतो.
     आता फक्त आहार उत्तम असून चालत नाही. कारण खाल्लेले ऊर्जेत रुपांतर व्हायला हवे. मेदात नव्हे. त्यामुळे शरीराला व्यायाम महत्त्वाचा आहे. शरीराला कष्ट हवे आहेत. चालणे-फिरणे असायला हवे. म्हणजे व्यायामही महत्त्वाचा आहे. आपल्याला माहित आहेच, तो कमीअधिक झाला तर त्याचा परिणाम शरीरावर, पर्यायाने पोषणदर्जावर होतो. आहार-विहार उत्तम असेल तर मनाची शांती व्यवस्थीत राहते. मन आनंदी राहतं. सगळे काही चांगले आहे,पण मनस्वास्थ्य ठीक नसेल तर त्या खाल्ल्याचा काही उपयोग होत नाही. खाल्लेले अंगाला लागायला हवे ना! त्यासाठी मानसिक स्वास्थ्य महत्त्वाचे आहे. म्हणूनच अन्नातील, आहारातील पोषक वा आनंदी वृत्ती, शरीराला घडणारा वा घडवला जाणारा व्यायाम व मानसिक स्वास्थ्य या त्रिसूत्रीवर शरीराची स्थिती अवलंबून आहे. जरी  पोषणदर्जाचे परिणाम लवकर दिसत नसले तरी कालांतराने ते आपल्याला दिसणारच आहेत.वेगवेगळ्या व्याधी शरीराला चिकटायला लागतील, तेव्हा आपल्याला कळून चुकेल. तोपर्यंत वेळ गेलेली असेल. त्यामुळे वेळीच सावध व्हा आणि उत्तम अन्न सेवन करा, व्यायाम करा, मनस्वास्थ्य प्रसन्न ठेवा आणि दीर्घायुष्य राहा, असे मग सांगायची गरजच राहणार नाही.
     हरितक्रांतीद्वारा अन्नधान्याचे उत्पादन निश्चितच वाढले. अर्थात यामागे शास्त्रज्ञ व संशोधक, कृषितज्ज्ञ यांचे परिश्रम आहे. पाणी अडवून, पावसाचे पाणी साठवून वापरणे, खते-रसायने-उत्कृष्ट बियाणे यांचा वापर, कीटकनाशकांची फवारणी याचा उत्तम फायदा झाला. वर्षांतून एकाऐवजी दोनदा पिके घेणे, कणीस जास्त भरीव व भरपूर दाणे असलेले असणे, त्याचा भार पेलवेल इतकी क्षमता देठात असणे अशा संशोधनाच्या फलिताचा परिणाम छानच झाला. फळे, भाज्या यांचेही उत्पादन वाढले. पण पोषणमूल्य वाढले का हे महत्त्वाचे आहे. यामुळे फक्त भरले, ढेकर दिले, असेच झाले का? आज सेंद्रिय शेतीचा मोठा गवगवा होत आहे. त्याचे क्षेत्र वाढत आहे. मागणीही वाढत आहे. असे का होत आहे? मात्र याची मागणी वाढत आहे, तसा पुरवठा होत नाही. पोषणमूल्यासाठी मूल्यही अधिक चुकते करावे लागत आहे. हरितक्रांती झाली. हे चांगले झाले, कारण एवढ्या मोठ्या लोकसंख्येला  अन्न पुरवठा झाला नसता. भलतीच मोठी समस्या उभी राहिली असती. पण पोषणमूल्याकडे अधिक लक्ष द्यायला हवे होते, तितके ते देता आले नाही.
     आता दुसरा प्रश्न असा की, आपल्याकडे आपल्या देशातल्या लोकसंख्येला पुरेल एवढे पिकते.पण ते सर्वांपर्यंत पोहचत नाही, हा तो प्रश्न आहे. आजही 30 टक्के लोक अर्धौपवाशी आहेत. त्यांना भरपेट अन्न मिळत नाही. याला कारण आहे ते अन्न-धान्याची प्रचंड प्रमाणात होणारी नासाडी! ही नासाडी काढणी, मळणी, पाठवणी, साठवण अशा विविध टप्प्यांवर होत असतेच. शिवाय ते अन्न शिजवून आपल्या पोटात जाईपर्यंत सुरूच असते. लग्न समारंभासह अनेक कार्यक्रमात मोठ्या प्रमाणात अन्नाची नासाडी होत आहे. एकिकडे मुबलक प्रमाणात अन्न मिळते तर दुसरीकडे त्याच अन्नासाठी लोकांना दारोदार भटकत राहावे लागत आहे. ही आपल्या देशाची दुर्दशा आहे. ही अन्नाची नासाडी प्रत्येक टप्प्यावर थांबवायला हवी. फळे-भाज्या-दूध-अंडी असे घटक नाशवंत आहेत. ते लवकर खराब होतात. ते खराब होऊन त्याची नासाडी होऊ नये,यासाठी त्यावर प्रक्रिया करणारे उद्योग मोठ्या प्रमाणात उभारले जायला हवेत. शिवाय जिथे कच्चा माल उपलब्ध होतो,त्याठिकाणी हे उद्योग उभारायला हवेत. यामुळे आपला आणखी एक फायदा होणार आहे,तो म्हणजे तिथल्या लोकांना रोजगार उपलब्ध होणार आहेत. जॅम-जेली, सरबते, गोठवलेल्या भाज्या, सॉस, केचप, चीज, दूध, मासे व अंडयाची भुकटी बनविणे वगैरे इतर उपाय फायद्याचे ठरणार आहेत. नासाडी थांबतेच शिवाय  मेतकूट, पापड, सांडगे, पापड, चटण्या यामुळे आहाराचा दर्जा वाढतो. यामुळे पारंपरिक पदार्थांना चांगले दिवस येतील.
     आपल्याला अन्नाच्याबाबतीत अजून बर्याच गोष्टी करायच्या बाकी आहेत. आपल्याला अजून खूप मोठा पल्ला गाठायचा आहे. कारण आपण निसर्गावर मात करू शकलो नाही. सुनामी, अवेळी पाऊस, गारपीट, पूर येणे, अवर्षण अशा नैसर्गिक संकटांचे पहाड कोसळतात.उत्पादने वाढविण्यात त्यामुळे निश्चितच खीळ पडली. शिवाय मानवनिर्मित भ्रष्टाचार, साठेबाजी यामुळेही आपल्याला मोठा फटका बसत आहे. एकिकडे अन्नउत्पादन वाढले, पण खाणारी तोंडेपण वाढली. लोकसंख्यापण झपाटयाने वाढू लागली. त्यावरचे उपाय तितकेच फलदायी झाले नाहीत. लोकसंख्या आटोक्यात आणण्याची महत्त्वाची गरज आहे,पण कोणताही राजकीय पक्ष आपल्या अस्तित्वाला आव्हान देणारे कृत्य करायला तयार नाही. मात्र छोटे कुटुंब, सुखी कुटुंब याची आज प्रकर्षाने गरज आहे. काहींना तर एवढ्यासाठी तरी निदान देशात हुकूमशाही यावी, असे वाटते आहे, यात काही चूक नाही.
     आज स्वच्छतेच्याबाबतीत भारत सजग झाला आहे. ती सजगता अगदी प्रत्येक घरातल्या लहान मुलांपर्यंत दिसायला हवी आहे. आरोग्याचा अस्वच्छता एक अडसर आहे. रोगराइवर,, र्निजतुक पाणी व परिसर यावर उपाय योजले जात असले तरी ते कमीच पडत आहेत.यंदा तर डेंगू,मलेरिया, स्वाईन फ्लूसारख्या आजारांनी सर्वत्रच धुमाकूळ घातला आहे. रोज नवनवे रोग उदयास येत आहेत. यांचा प्रतिकार करण्यासाठी आपल्या शरीरात तशी शक्ती उभी राहायला हवी आणि ती प्रतिकारशक्ती उभी राहण्यासाठी आपल्याला उत्तम अन्न, व्यायाम याची गरज भासणार आहे. याची व्यवस्था काटेकोरपणे करण्याची गरज आहे. त्यासाठी सरकार पातळीपासून प्रयत्न व्हायला हवे आहेत. शासनाने मुलांना पोषणयुक्त अन्न मिळावे,म्हणून शालेय पोषण आहार सुरू केला आहे.पण त्याच्याबाबतीतही प्रश्नचिन्ह उभे आहे. शिवाय शालाबाह्य मुलांची संख्यादेखील मोठी आहे, त्यांच्या पोषणाचे काय? यासाठी समाजसेवी संस्था, सरकार आणि स्वत: व्ययक्तिक या सगळ्यांच्या एकत्रित प्रयत्नाने माणूस तंदुरूस्त राहण्यास मदत होणार आहे.

बुधवार, १५ नोव्हेंबर, २०१७

सुमार मुलांची गोष्ट

     काही यशस्वी लोकांच्या मुलाखती वाचल्यावर किंवा ऐकल्यावर असे लक्षात येते की, ही माणसं लहानपणी फार हुशार किंवा अति हुशार नव्हती. ही माणसं आपल्या कार्यकर्तृत्वावर मोठी झाली आहेत. परवा सोलापुरात बालदिनाच्या निमित्ताने महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री आणि केंद्रीय गृहमंत्री सुशीलकुमार शिंदे यांची लहानग्या पत्रकारांनी मुलाखत घेतली.त्यावेळी त्यांनी आपल्या बालपणाच्या आठवणी सांगितल्या. त्यात त्यांनी शाळेतील परीक्षा त्यांना साडेसाती वाटायची, अशी स्पष्ट कबुली दिली.ते दहावीतही नापास झाले होते.मात्र त्यांनी पुढे जाणीवपूर्वक अभ्यासाकडे लक्ष दिले. दिवसा काम आणि रात्री घासलेटच्या दिव्याखाली असा अभ्यास करत त्यांनी महाविद्यालयापर्यंतचे शिक्षण घेतले. इंग्रजीत सामान्य असलेले सुशीलकुमार शिंदे यांनी प्रयत्न करून त्याच्यावर प्राबल्य मिळवले. पुढे त्यांच्या आयुष्याचा पट आपल्याला माहितच आहे. म्हणजे अशी किती तरी माणसे आहेत,की ज्यांची लहानपणी साधारण बुद्धीमत्ता होती,मात्र त्यांनी पुढे खूप मोठे यश मिळवले. आपल्यापैकी बर्याचजणांनी नापास मुलांची गोष्ट हे पुस्तक वाचले असेल,यात अगदी महात्मा गांधी, इंदिरा गांधी, राजकपूर, यशवंतराव चव्हाण, अल्बर्ट आइस्टाइन,गुलजार अशी किती तरी मंडळी आयुष्यात शाळेतल्या इयत्तेत नापास झाली आहेत. पण हीच मुले पुढे कर्तृत्ववान ठरली. त्यामुळे आपली मुलं अभ्यासात कच्ची आहेत,म्हणून आजच्या पालकांनी घाबरून जायचं काही कारण नाही. पण त्यांच्यावर योग्य संस्कार करा.मेहनत करण्याची सवय ठेवा. जिद्द,चिकाटी असे गुण त्यांच्यात पेरा. नक्कीच चांगले पीक आल्याशिवाय राहणार नाही.

     आज आपण बघतोय, मध्यमवर्गीय किंवा श्रीमंताघरची मुले अगदी बिझी असतात. सकाळी डान्स तास, दिवसभर शाळा, नंतर सायंकाळी शाळेच्या अभ्यासाचा तास,मग कराटे, गायन,चित्रकला असे कितीतरी प्रकारचे क्लास ही मुलं अटेन्ड करत असतात. पालकांना वाटत असतं, आपल्या मुलाने सगळ्या क्षेत्रात सर्वोत्तम असावे.यासाठी पालकाची नुसती धडपड चालू असते. पालक सतत त्याच्या मागे लागत असतो. त्याला विविध क्लासला आणण्यासाठी-सोडण्यासाठी स्वत: कष्ट उपसत असतो. खरे तर अशा पालकांनी नापास मुलांची गोष्ट हे पुस्तक वाचायला हवे. लहानपणी सगळ्या गोष्टी त्यांना करायला लावल्यावर ही मंडळी कशातच रमणार नाहीत. त्यांना त्यांची आवड जोपासू द्या. त्यासाठी त्यांना मोकळीक द्या. तरच ही मुले उभ्या आयुष्यात काही तरी बनतील. ज्या गोष्टी त्याला जमत नाहीत, त्या त्याच्याकडून करवून घेताना त्यांना त्याचा त्रास होत असतो. पुढे त्याच्यात न्यूनगंड यायला लागतो. आणि मग तो भलतीकडेच वाहवत जातो.त्यामुळे मुलांच्या कललने घेतल्यास तुमचा आणि त्याचाही फायदा आहे, हे लक्षात घ्यायला हवे. कारण लहानपणी मुले अभ्यासात कच्ची असली तरी ते पुढे आपले कर्तृत्व कशात ना कशात दाखवू शकतात.
   
 बिल गेट्स यांचीदेखील कामगिरी लहानपणी सुमार होती. आईबरोबर त्यांची यावरून सारखे भांडणे होत. त्यांच्या घरच्यानी शेवटी त्यांना मानसोपचार तज्ज्ञांकडे नेण्याचा निर्णय घेतला होता.पण ज्यावेळेला बिल गेट्स यांना सॉफ्टवेअरविषयी खरी आवड सापडली आणि तिथून त्यांचे आयुष्यच बदलले. डिस्नेचे मुख्यकार्यकारी अधिकारी बनलेले मायकल आयस्नर यांच्या आयुष्यात काही ध्येयच नव्हते.त्यांची बहीण शाळेत पहिल्या क्रमांकाने उत्तीर्ण व्हायची. त्यावेळेला मायकल यांची तिच्याशी तुलना व्हायची. आजचे त्यांचे कर्तृत्व पाहिल्यावर त्यांच्या लहानपणीचा काळ पाहिलेल्या लोकांना विश्वासच बसणार नाही. त्यांना एकदा मनोरंजन क्षेत्रातली त्यांची आवड सापडली आणि चमत्कार झाला.
     बेन साँडर्स यांनी उत्तर ध्रुवावर एकट्याने स्किइंग करणारी सर्वात तरुण व्यक्ती म्हणून विक्रम प्रस्थापित केला आहे.त्यांनी तर त्यांचे एक जुने प्रगतीपुस्तक आपल्या कामाच्या ठिकाणी फ्रेम करून लावले आहे. त्याखाली त्यांनी लिहिले आहे, आयुष्यात ठोस काही तरी करण्याची आंतरिक ऊर्जाच बेनकडे नाही. यातूनच त्यांना त्यांच्या साहसी आयुष्याचा शोध लागला. वास्तुरचनाशास्त्रतज्ज्ञ फ्रँक गेहरी,लेखक जॉन ग्रिशॅम, अमेरिकेचे माजी परराष्ट्रमंत्री कॉलिन पॉवेल, सोनी पिक्चर्सचे सरव्यवस्थापक लिंडा कीलर अशी किती तरी मंडळी अभ्यासात सुमार होती. पण जिद्द,मेहनत आनि चिकाटीच्या जोरावर या मंडळींनी गगनभरारी घेतली. या माणसांना त्यांची आवड सापडली आणि यशाचे शिखर गाठले.

     एखादी गोष्ट करण्याची तळमळ तुमच्यात असते. ते करायची संधी मिळाली की, पण आपोआप यशाच्या वाटेने तुम्हीची पावले पडायला लागतात. त्यामुळे इथले आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे तुमची आवड तुम्हाला सापडायला हवी. मात्र ही आवड काहींना लवकर सापडते तर काहींना उशिराने एवढेच! आपली आवड सापडणे म्हणजे गाडीच्या टर्बोचार्जरवर थाप मारण्यासारखे आहे. इंजिन तेच राहते,मात्र अधिक शक्तीमान होते. इथे सांगायचा मुद्दा असा की, मुलांची प्रगती लहानपणी कमी असली तरी काही बिघडत नाही. पालकांनी घाबरून जायचे कारण नाही. कोण कधी उभारी घेईल, काही सांगता येत नाही. माझ्या मेव्हण्याचा मुलगा आहे,तो वयाच्या पाचव्यापर्यंत बोलू शकत नव्हता,मात्र पुढे तो इतका बोलघेवडा बनला की, त्याच्या लहानपणीचा काळ ज्याला माहित आहे, ते त्यावेळी म्हणत होते, हा काही बोलणार नाही. पण झाले उलटेच.
     पालकांनी मुलांची चिंता करावी पण किती करावी,याला मर्यादा आहेत. आपल्या समाजातही काही मुले आपण आपल्यासमोर पाहतो. अगदी वेंधळी किंवा वेडपट वाटणारी मुलं आज उत्तम व्यवसाय,धंदा करताना दिसतात. आपलाच आपल्या डोळ्यांवर विश्वास बसत नाही. त्यामुळे पालकांनी आपल्या पाल्याला सगळ्या गोष्टीत पारंगत करण्याची धडपड करण्यापेक्षा त्याला कोणत्याही एकाच गोष्टीत असा बनवा की, त्यात तो मास्टरच झाला पाहिजे.मात्र त्यावेळी त्याचा कल, आवड याकडे लक्ष द्या.एकाद्या क्षेत्रात सखोल ज्ञान मिळवण्यासाठी त्यावर अधिक लक्ष केंद्रित करावे लागते. आई-बाबांनी त्याला त्याचा यशाचा मार्ग सापडण्यासाठी सहकार्य करायला हवे.

मंगळवार, १४ नोव्हेंबर, २०१७

पैसा कमवा,पण जीवनाचा आनंदही घ्या

     आजकाल पैसा महत्त्वाचा झाला आहे. पैशाशिवाय काही चालतच नाही. त्यामुळे सध्याला पैसा कसा मिळवायचा,हे सांगणारे लोक,माध्यमे तयार झाले आहेत. यावर भरपूर पुस्तकेही निघाली आहेत. मात्र नुसती पुस्तके वाचून किंवा कुणाचे ऐकून कोणी श्रीमंत झाला असता तर सगळ्यांनीच तोच कित्ता गिरवला असता आणि आपल्या देशात मूठभर गरीब राहिले असते आणि पसाभर लोक श्रीमंत झाले असते. आज काही मूठभर लोक धनाढ्य आहेत. पण त्यांच्याकडे एकूण संपत्तीपैकी 75 टक्के संपत्ती आहे. उरलेली 25 टक्के संपत्ती ही उरलेल्या कोट्यवधी लोकांच्यात विभागली गेली आहे. असे फक्त आपल्या भारतातच घडू शकतं. असो सांगायचा मुद्दा असा की, वाचून किंवा कुणी सांगून श्रीमंत होता येत नाही. त्यासाठी मोठी मेहनत,जिद्द,चिकाटी असायला हवी आहे. त्यासोबत त्या क्षेत्रात आवड असणं सगळ्यात महत्त्वाचं आहे. त्याशिवाय गाडी पुढं सरकत नाही.

     परवा सोलापुरात महाराष्ट्र साहित्य परिषदेच्या दक्षिण शाखेच्यावतीने मसाला किंग धनंजय दातार यांची मुलाखत घेण्यात आली होती. गणित आणि भूमिती विषयात दोन आकडेही गाठू न शकलेले दातार आज दुबईतले नामांकित उद्योगपती म्हणून ओळखले जातात. आपण आणखी एक गोष्ट ऐकली किंवा वाचलीय का पाहा, जी व्यक्ती प्रसिद्ध उद्योगपती अथवा व्यावसायिक झाली आहे, ती फारशी शिकलेली नाही. लक्ष्मणराव किर्लोस्कर,धीरुभाई अंबानीपासून सुरुवात करून किती तरी नाव घेता येतील. यात या दातारांचाही समावेश आहे, बरं का! साध्या कपड्यासह गेलेले दातार आज 38 साखळी स्टोअरचे मालक आहेत. त्यांना परदेशातले आकर्षण मोठे होते.त्यामुळे त्यांनी वयाच्या 16 व्या वर्षीच पासपोर्ट काढून ठेवला होता. यावरून त्यांचा ओढा तिकडे किती जबरदस्त होता, हे लक्षात आल्याशिवाय राहत नाही. त्यांनीच सांगितल्यानुसार दुबईत दुबईत 75 टक्के लोक उद्योजक आहेत. आणि त्यातले 40 टक्के लोक अशिक्षित आहेत. मात्र त्यांनी आपल्या आयुष्यात इतके मोठे यश मिळवले आहे,त्याला त्यांच्याकडे असलेल्या जबरदस्त व्यवहार ज्ञानाकडे श्रेय जाते.
     मराठी माणूस उद्योगात यशस्वी होत नाही,याला तेही अपवाद आहेत.म्हणजे अलिकडे आपल्याला अनेक मराठी माणसे उद्योगात अत्यंत यशस्वी झाल्याचे दिसतात. मात्र उद्योगात यश मिळवताना त्यांना कष्ट तर सोसावे लागले आहेच. माणूस आपल्याच माणसांमध्ये गुंतून राहिला तर आयुष्यात कधीच यशस्वी होत नाही. घर, संसार आणि व्यवसाय-उद्योग यात फरक केला पाहिजे. आयुष्यात यश मिळवताना काही गोष्टींचा त्याग हा केलाच पाहिजे. आई-बायको, मुले यांच्या भावनिक बंधनात अडकला तर तुम्ही कधीच आयुष्यात यशस्वी होणार नाही. मुलांनाही कष्टाची सवय लावली पाहिजे. त्यांनाही त्यांच्या स्वत:च्या हिकमतीवर यश मिळवायला सांगितले पाहिजे. मुलांसाठी पैसा साठवून ठेवू नका,कारण मग त्याला कष्टाची सवय लागणार नाही आणि तो ऐतखाऊ होऊन जाईल. आयुष्यात अपयशी होईल. खरे तर आयुष्यात शून्यातून मोठे यश मिळवलेल्या लोकांच्या मुलांना आपल्या वाडवडिलांचा व्यवसाय किंवा उद्योग सांभाळता आला नाही. याला कारण म्हणजे बापाने त्याला कष्टाची सवय लावली नाही. आपल्या आयुष्यात चटके बसले आहेत, ते आपल्या मुलांना बसू नयेत म्हणून त्याच्यासाठी पायघड्या अंतरण्यास तयार होतो.इथेच मुलगा आयुष्यातून उठतो. तो त्याचे कर्तृत्व उभे करण्याचेच विसरतो.
दातार यांनी व्यवसायाला सुरुवात केल्यावर ते चहा पिण्यासाठी रोज समोरच्या एका हॉटेलात जात असत. तो हॉटेलचा मालक दोन डब्यात दिनार (दुबईचा रुपया) जमा करायचा. त्याला एकदा त्यांनी विचारल्यावर काही खास हेतूने दिनार काडून ठेवत असल्याचे समजले. त्यानुसार दातारदेखील तसेच करू लागले. दोन डब्यात 500-500 दिनार जमा होऊ लागले. वर्षाकाठी जमा झालेल्या पैशांतून दुसर्या शहरात दुकान सुरू केले. त्या दुकानातून अशाच पद्धतीने पैसे बाजूला काढून ठेवण्याची सवय लागली.त्यामुळे त्यांच्या स्टोअरची साखळी दुकाने तयार झाली. इज्जत माणसाला नाही तर पैशाला असल्याचे ते सांगतात. कारण तसा त्यांना अनुभवच आला होता. एका ते जेवणाच्या पंगतीत त्यांना व्हीआयपी बसणार आहेत,म्हणून जेवणाच्या ताटावरून उठवण्यात आले होते. खरे तर त्या गोष्टी त्या त्या वे़ळच्या असतात. ते मोठा झाल्यावर त्या लोकांना दातारांना भेटण्यासाठी वेळ घ्यावा लागला. पण यातून अहंकार येता कामा नये. आपल्या आयुष्यात असे घडले म्हणून आपणही तसे वागून चालणार नाही. प्रत्येकाला आदराने वागवले पाहिजे.
     व्यवसायातून विशिष्ट रक्कम बाजूला काढण्याची सवय लावा, असा सल्ला त्यांनी उद्योजक, व्यावसायिक होणार्यांना दिला आहे. कर्ज घेताना त्याच्या व्याजावर लक्ष ठेवायला हवे. 100 कोटी आणि 1 हजार कोटीचा व्यवहार करणार्या माणसांचा नफा सारखाच असेल तर 100 कोटींचा व्यवहार करणारा माणूस कधीही चांगला. परंतु, सगळ्यात महत्त्वाचे म्हणजे पैसा कमवा पण जीवनाचा आनंद घेण्यासाठीही खर्च करायला हवा. आपल्या उत्पादनाच्या क्वालिटीबरोबर त्याची व्हरायटी असणे महत्त्वाचे आहे.फक्त डिस्काऊंटचे बोर्ड लावून लोक येत नाहीत तर तुमच्या दुकानात नाविन्य असायला हवे. त्यामुळे उद्योजक असो वा व्यावसायिक त्यांनी सतत नाविण्याचा शोध घेतला पाहिजे. आज नाविण्याला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे.

सोमवार, १३ नोव्हेंबर, २०१७

महिलांना त्यांचा हक्क मिळायला हवा

     विश्व आर्थिक फोरमच्या स्त्री-पुरुष असमानता सूचकांकानुसार 144 देशांमध्ये आपल्या भारत देशाचा क्रमांक 108 वा लागतो. गेल्यावर्षी आपण 87 व्या क्रमांकावर होतो. अहवालामध्ये यात जो एवढा मोठा फरक पडला आहे,त्याला स्त्री-पुरुष आर्थिक आणि राजकीय असमानता यात झालेली वाढ ही मुख्य कारण असल्याचे सांगण्यात आले आहे.निम्म्यापेक्षा अधिक शतकापासून या होत असलेल्या अन्यायावर प्रमुख उपाय आहे तो, महिला आरक्षण विधेयकाचा,पण हे विधेयक गेल्या 21 वर्षांपासून संसदेत लटकले आहे. खरे तर महिला सशक्तीकरणाच्या गप्पा मारणार्या राजकीय पक्षांना यावर गंभीरपणे विचार करायला लावण्यासारखी ही बाब आहे.

     संसदेत भारतीय महिलांना प्रतिनिधीत्व देण्याच्याबाबतीत आपण आपल्या शेजारील देशांच्याही फार मागे आहोत.वर्ल्ड इकॉनॉमिक फोरमच्या स्त्री-पुरुष असमानता सूचकांकानुसार 144 देशांमध्ये भारताची झालेली ही घसरण फारच चिंताजनक म्हटली पाहिजे. जेंडर गॅप रॅकिंगच्या गेल्या अकरा वर्षांच्या इतिहासात असे पहिल्यांदाच झाले आहे, तेही अशावेळेला, ज्यावेळी जागतिक स्तरावर  स्त्री-पुरुष असमानता वाढली आहे.सध्याची जी परिस्थिती आहे, ती अशीच राहिली तर यातली दरी कमी करायला आपल्याला शंभर वर्षांपेक्षा अधिक काळ लागू शकेल. गेल्या अहवालात 83 वर्षांचा कालावधी लागणार, असे म्हटले होते.स्त्री-पुरुष यातील राजकीय असमानतेची दरीदेखील  कमी करण्यासाठी 99 वर्षे लागतील.
     राजकीय अधिकार, आर्थिक सहभाग, शिक्षण आणि आरोग्य या चार मापदंडावर फोरम रॅकिंग ठरते. फोरमच्या अहवालानुसार महिलांना मिळणार्या राजकीय अधिकाराच्या स्तरावर भारत 15 व्या क्रमांकावर आहे. राजकीय असमानतेचा विचार केला तर संसदेतील प्रतिनिधीत्व प्रकरणी आपण 1118 व्या आणि महिलांना मंत्री बनवण्याप्रकरणी 76 व्या स्थानावर आहोत. सध्याच्या सोळाव्या लोकसभेत महिलांचे प्रतिनिधीत्व 11.23 टक्के इतके आहे. आणि हे प्रतिनिधीत्व स्वातंत्र्यानंतरच्या 67 वर्षातले सर्वश्रेष्ठ प्रदर्शन असल्याचे म्हटले आहे.युरोप, अमेरिका आणि जगातल्या अन्य विकसित देशांच्या संसदेतील महिला प्रतिनिधींच्या संख्येशी तुलना केल्यास आपली मान शरमेने खाली जाईल, अशी परिस्थिती आहे. भारतासारख्याच विकसनशील देशांमध्ये समावेश असलेल्या दक्षिण आफ्रिकेतल्या संसदेत महिलांची संख्या 44.8 टक्के इतकी आहे. इतके लांब कशाला जायचं, आपल्या शेजारील देशांच्या तुलनेतही आपण आपले तोंड दाखवायच्या लायकीचे राहिलो नाहीत. बांगलादेश (19.3 टक्के), पाकिस्तान (20.7टक्के), चीन (23.4टक्के ) आणि नेपाळ (29.9 टक्के) हे देश आपल्यापुढे आहेत. जगातला महिला संसदांचा सरासरी आकडा 21 टक्के आहे.हा आकडा आपल्या देशाच्या तुलनेत दुप्पट आहे. 1952 मध्ये ज्यावेळेला आपला देशातील लोकसंख्या आजच्यापेक्षा एक तृतीयांशपेक्षा कमी होती, त्यावेळेला 22 महिलांनी निवडणुका जिंकल्या होत्या. आज देशाच्या लोकसंख्येने  सव्वा अब्जाचा आकडा पार केला आहे, पण लोकसभेतील महिलांची संख्या फारच नगण्य, म्हणजे फारच चिंता करायला लावण्यासारखी आहे.
     देशात झालेल्या पहिल्या निवडणुकीपासून 1977 पर्यंत फारच कमी महिलांनी निवडणुकीच्या मैदानात आपले नशिब आजमावले. स्वातंत्र्यानंतरच्या पहिल्या तीस वर्षांमध्ये लोकसभा निवडणुकीसाठी महिला उमेदवारांची संख्या कधीही शंभरच्यावर गेली नाही. मात्र एक खरे की, कमी संख्या असली तरी जिंकण्याच्याबाबतीत त्यांचे प्रदर्शन चांगले राहिले आहे.1980 च्या निवडणुकीत महिला उमेदवारांचा आकडा शंभरी पार केला होता. 1996 मध्ये तर हा आकडा पाचशेच्या वर गेला. मागच्या वेळेला तर विक्रमी 631 महिला निवडणुकीच्या मैदानात उतरल्या होत्या. दुर्दैवाची गोष्ट अशी की, ज्याप्रमाणात महिला उमेदवारांची संख्या वाढली, त्या प्रमाणात मात्र संसदेतील महिलांची संख्या वाढली नाही.
     गेल्या शंभर-दीडशे वर्षांचा इतिहास तपासला तर हिंदुस्थानी महिलांच्या पराक्रमाचे अनेक किस्से ऐकायला आणि  वाचायला मिळतात. इंग्रजांच्या शासनाच्या विरोधात सशस्त्र विद्रोहातही महिलांची कामगिरी कौतुकास्पद होती.शेकडो महिलांनी क्रांतिकारी पुरुषांच्या खांद्याला खांदा लावून लढा दिला आहे. मग असे काय कारण घडले की,स्वातंत्र्य आंदोलन आणि स्वातंत्र्याची प्रारंभीची वर्षे  महिलांची भूमिका महत्त्वपूर्ण असताना नंतर मात्र त्यांची  प्रगती झाली नाहीमहात्मा गांधी यांच्या आवाहानाला प्रतिसाद देत ब्रिटीश राजवटीविरोधात हजारो महिला कुर्बानी द्यायला घराबाहेर पडल्या. या दरम्यान अॅनी बेजेंट,सरोजिनी नायडू, विजयालक्ष्मी पंडित, भिकाजी कामा, राजकुमारी अमृत कौर, दुर्गाबाई देशमुख इत्यादी महिलांच्या नेतृत्वक्षमता गुणदेखील आपल्याला पाहायला मिलाले. नंतर यातल्या काही महिला उच्च पदांवर पोहचल्या. एवढे सगळे होऊनही स्वातंत्र्यानंतर इतक्या वर्षांनीही राजकारणात महिलांचा सहभागाच्या गोष्टीसुद्धा  कागदावरच राहिल्या आहेत. शंभर वर्षांपूर्वी सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय दृष्टीने त्या जिथे उभ्या होत्या, तिथून फक्त काही इंचच पुढे सरकल्या असल्याचे दिसत आहे. वास्तविक आपल्या देशाच्या संविधानात महिला आणि पुरुषांना समान अधिकार प्राप्त झाले आहेत, पण प्रत्यक्षात आणि प्रत्येक क्षेत्रात त्या गैर बरोबरीचा दंश सहन करीत आल्या आहेत. बहुतांश राजकीय पक्ष तर केवळ तोंडी लावायला म्हणून महिलांच्या मुद्द्यांवर बोलताना दिसतात. वास्तविक  कित्येक राजकीय पक्षांना अजूनही महिलांचे वर्चस्व मान्य नाही. आणि त्यांना हा कायदा नको आहे.
महिला सशक्तीकरणाच्या गप्पा मारणार्या राजकीय पक्षांचे पितळ उघडे पडते ते उमेदवारी वितरणावेळी! राजकीय पक्ष महिलांची मते मिळवण्यासाठी प्रत्येक वेळेला त्यांना आकर्षित करून घेणारी आश्वासने देतात,पण तिकिट देताना मात्र त्यांना आपोआप डावलतात. जे राजकीय पक्ष कुठल्याही परिस्थितीत महिला आरक्षण लागू करण्याच्या गोष्टी करतात, तेदेखील महिलांना तिकिट देण्याच्याबाबतीत नरोवा कुंजरोवा ची भूमिका घेताना दिसतात. नेहमी महिला उमेदवाराच्या विरोधात महिलेलाच उभे केले जाते. अशा परिस्थिती फक्त एकच महिला निवडून येऊ शकते.राजकारणांच्या या चालबाजीला फशी पडून समाजात खर्या अर्थाने काम करणार्या खुपशा महिला संसदेत येण्यापासून वंचित राहतात.
     निम्म्याहून अधिक शतकापासून होत असलेल्या अन्यायावर एकमात्र उपाय आहे, तो महिला आरक्षण विधेयकाचा! पण महिला आरक्षणाचा मुद्दा गेल्या 21 वर्षांपासून वेताळासारखा फांदीवर लटकला आहे. संसदेतल्या एक तृतीयांश जागा फक्त महिलांसाठी आरक्षित होणार या भितीनेच काही राजकीय पक्ष तेव्हापासून आतापर्यंत या विधेयकाला या न त्या निमित्ताने आडकाठी घालत आहेत.जर हा कायदा झाला तर संसदेत महिलांची संख्या 179 वर पोहचणार आहे. देवाच्या भरवशावर सोडल्यावर हा आकडा गाठणं तसं कठीण आहे. मागचा इतिहास चाळून पाहिल्यावर असे दिसून येईल की, 65 वर्षात संसदेत फक्त 39 महिला खासदार वाढल्या आहेत. याच वेगाने वाढ होत राहिली तर 179 हा आकडा गाठण्यासाठी जवळपास अडीचशे वर्षे लागतील. आपला हक्क मिळवण्यासाठी देशातील निम्मी लोकसंख्या असलेल्या महिला अडीच शतके खरेच वाट पाहण्यास तयार आहे का?

सकाळी उठल्यावर शिंक येत असेल तर...

     थंडीच्या दिवसांना प्रारंभ झाला की, आरोग्याच्या अनेक समस्या डोके वर काढतात. यात सकाळी लवकर उठल्याबरोबर शिंका यायला लागतात, ही समस्याही काहीजणांच्याबाबतीत घडते. तसे माझ्याबाबतीतही घडू लागले. मी पहाटे चारला किंवा पाचला उठत असतो. पण अलिकडे काही दिवसात सकाळी उठल्यावर शिंका यायला लागल्या. बाहेर थंडी पडू लागली होती. तापमान कमी झाल्याने होत असेल असे वाटले पण, या शिंका काही कमी होईनात. मग म्हटले यावर इंटरनेटवर उपाय शोधून काढू. यातले काही उपाय केल्याने माझ्या पहाटेच्या शिंका कमी झाल्या. मला वाटते, अशी समस्या आणखीही काही जणांना असेल अथवा असू शकते, म्हणून त्यांच्यासाठी हे घरगुती उपाय इथे देत आहे.

      खरे तर शिंका येणे ही प्रक्रिया अॅलर्जीपासून बचाव करणारी स्वाभाविक क्रिया आहे. पण रोज सकाळी चार-पाच पेक्षा अधिक शिंका येणं, ही सामान्य गोष्ट नाही. कित्येकदा शिंकेबरोबरच नाक वाहणे, नाक बंद होणे, डोळ्यांमध्ये जळजळ अशासारख्या समस्यादेखील उदभवतात. यापासून आराम मिळण्यासाठी काही घरगुती उपाय करू शकतो.
हळद
आयुर्वेदात हळदीचा धूर हुंगण्याच्या प्रक्रियेला हर्बल स्मोकिंग म्हटले जाते. यात एक-दोन चमचा हळद पूड घेऊन गरम तव्यावर ठेवून त्यातून निघणारा धूर हुंगला जातो. तव्यावर एक चमचा तूप सोडून त्यात हळदपूड टाकूनदेखील धूर हुंगला जाऊ शकतो.
काळी मिरी
पाच-सात काळी मिरी आणि एक चिमूट हळदपूड पेपर लिफ म्हणजे काळी मिरीच्या पानामध्ये ठेवून चांगल्या प्रकारे त्याची गुंडाळी करावी. मग त्याला थोडे गरम करावे. ब्रश केल्यानंतर लगेच ते चावावे. मुलांना मात्र हे देऊ नका कारण यामुळे तोंडात आणि छातीत जळजळ होऊ शकते.
शेवग्याची पाने
डर्मस्टिक म्हणजेचे शेवग्याची पाने आणि लसूण यांची चांगल्याप्रकारे पेस्ट करून घ्यावी. ते कपड्याला किंवा रुमालाला लावावे आणि हुंगावे. शेवग्याची पाने उपलब्ध झाली नाहीत तर तुळशीच्या पानांचादेखील उपयोग करू शकता.
बडीशोप
एंटीऑक्सिडेंट्सच्या कारणामुळे बडीशोपचा उपयोग हर्बल टीसारखा केला जातो. यामुळे अॅलर्जीविरुद्ध लढण्याची प्रतिकारशक्ती इकसित होते. अशा प्रकारे काळी मिरीचादेखील उपयोग केला जाऊ शकतो बडीशोप तुमची पाचनशक्तीसुद्धा सुधारण्यास मदत करते.
मेथीच्या बिया
एक कप पाण्यात मेथीच्या दोन-तीन चमच्या बिया घेऊन उकळवा. ज्यावेळेला पाणी उकळून निम्मे होईल, तेव्हा ते थोडे थंड झाल्यावर घोट घोट प्या. दिवसभरात दोन-तीन वेळा घेतल्यास फरक पडतो.
खाऊची पाने
दोन-तीन खाऊची पाने पिळून त्याचा रस काढा. त्यात अर्धा चमचा मध मिसळून सेवन करा. कफ, ॅलर्जी आणि सर्दीसाठीदेखील फायद्याचे आहे.
सिट्स फ्रूट्स
प्लेवनॉइड्सासलेल्या संत्री,लिंबू,डाळिंब यासारख्या फळांमध्ये अँटीऑक्सिडेंट्स असते, जे म्यूनिटी वाढवण्यास मदत करतात. हे कोल्ड आणि अॅलर्जीकारक बॅक्टेरियाशी लढतात. अशा वेळेला यापैकी कोणतेही एक फळ रोज खायला हरकत नाही.